Kinh doanh dịch vụ bảo vệ là ngành có điều kiện về an ninh, trật tự với yêu cầu chặt hơn hầu hết các ngành khác: doanh nghiệp phải có giấy chứng nhận đủ điều kiện do công an cấp, người quản lý phải đáp ứng điều kiện về nhân thân và trình độ, nhân viên phải được đào tạo nghiệp vụ, và việc trang bị công cụ hỗ trợ phải được cấp phép. Nhà đầu tư nước ngoài bị giới hạn chặt khi tham gia ngành này.
Bài này giải thích những lớp điều kiện đó, sự khác nhau giữa thuê dịch vụ bảo vệ và tự tổ chức bảo vệ nội bộ, và đặc biệt là những việc nhân viên bảo vệ không được làm, vì đó là chỗ hay phát sinh vi phạm và tranh chấp nhất.
Dịch vụ bảo vệ khác bảo vệ nội bộ ở đâu
Một nhà máy có thể tự tuyển nhân viên bảo vệ, trả lương và quản lý trực tiếp. Đó là bảo vệ nội bộ, phục vụ chính doanh nghiệp, không phải kinh doanh dịch vụ. Lực lượng này chịu quy định về bảo vệ cơ quan, doanh nghiệp và hướng dẫn nghiệp vụ của công an, nhưng doanh nghiệp không cần giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh dịch vụ bảo vệ.
Ngược lại, khi một công ty cung cấp nhân viên bảo vệ cho khách hàng khác và thu phí, đó là kinh doanh dịch vụ bảo vệ. Công ty này phải đăng ký ngành nghề, có giấy chứng nhận đủ điều kiện về an ninh, trật tự và đáp ứng toàn bộ điều kiện của ngành. Bảo vệ toà nhà, bảo vệ sự kiện, áp tải hàng, bảo vệ mục tiêu đều thuộc phạm vi này.
Ranh giới hay bị nhầm là khi một công ty quản lý toà nhà tự tuyển bảo vệ rồi bố trí cho các toà nhà mình quản lý theo hợp đồng với chủ đầu tư. Nếu phí bảo vệ được tính và thu như một dịch vụ riêng, hoạt động đó có thể bị coi là kinh doanh dịch vụ bảo vệ. Trường hợp này nên hỏi công an nơi quản lý trước khi ký hợp đồng.
Các lớp điều kiện của doanh nghiệp dịch vụ bảo vệ
Điều kiện cụ thể nằm trong nghị định về điều kiện an ninh, trật tự và các văn bản về công cụ hỗ trợ, đào tạo nghiệp vụ. Bảng dưới gom theo nhóm để bạn hình dung khối lượng chuẩn bị.
| Lớp điều kiện | Nội dung thường yêu cầu | Lưu ý |
|---|---|---|
| Doanh nghiệp | Đăng ký ngành dịch vụ bảo vệ, có giấy chứng nhận đủ điều kiện về an ninh, trật tự | Mỗi chi nhánh làm dịch vụ cũng cần đáp ứng điều kiện riêng |
| Người đứng đầu, người quản lý | Điều kiện nhân thân chặt, yêu cầu trình độ và kinh nghiệm theo quy định ngành | Một số đối tượng như người từng công tác trong lực lượng vũ trang có quy định riêng |
| Nhân viên bảo vệ | Đủ tuổi, đủ sức khoẻ, lý lịch rõ ràng, đã qua đào tạo và có chứng nhận nghiệp vụ bảo vệ | Nhân viên thời vụ cũng phải đáp ứng |
| Đào tạo | Tự đào tạo nếu đủ điều kiện hoặc gửi đào tạo tại cơ sở được phép | Lưu hồ sơ đào tạo từng người |
| Công cụ hỗ trợ | Chỉ trang bị loại được phép, có giấy phép trang bị và sử dụng | Theo Luật Quản lý, sử dụng vũ khí, vật liệu nổ và công cụ hỗ trợ bản hiện hành |
| Trang phục, phù hiệu | Theo mẫu đã đăng ký, không giống trang phục lực lượng vũ trang | Dễ bị nhắc nhở khi dùng màu, phù hiệu gây nhầm lẫn |
| Vốn nước ngoài | Giới hạn chặt về hình thức và tỷ lệ tham gia | Đối chiếu danh mục ngành hạn chế tiếp cận thị trường |
Vì nhiều lớp điều kiện đan xen, hồ sơ xin giấy chứng nhận cho dịch vụ bảo vệ thường dày và cần chuẩn bị lâu hơn các ngành an ninh trật tự khác.
Những việc nhân viên bảo vệ không được làm
Không giữ người trái pháp luật. Nhân viên bảo vệ được ngăn chặn hành vi vi phạm trong phạm vi mục tiêu, được bắt người phạm tội quả tang theo quyền chung của công dân và phải giao ngay cho cơ quan công an. Họ không được nhốt, trói, tạm giữ người như cơ quan có thẩm quyền.
Không khám người, khám đồ trái quy định. Kiểm tra túi xách khi ra vào nhà máy phải dựa trên nội quy đã thông báo và có sự đồng ý; khám người cưỡng bức là vượt quyền.
Không dùng vũ lực quá mức cần thiết. Việc dùng công cụ hỗ trợ phải đúng quy định, chỉ trong tình huống cần thiết. Gây thương tích cho người khác vượt quá mức cần thiết có thể dẫn tới trách nhiệm hình sự.
Không đi đòi nợ. Dịch vụ đòi nợ đã bị cấm kinh doanh từ khi Luật Đầu tư 2020 có hiệu lực. Doanh nghiệp bảo vệ nhận "giải quyết công nợ" cho khách hàng là vi phạm và có thể bị thu hồi giấy chứng nhận.
Không tham gia giải quyết tranh chấp dân sự bằng sức mạnh. Cưỡng chế giải toả, chiếm giữ mặt bằng, can thiệp tranh chấp đất đai thay cho cơ quan có thẩm quyền là vùng cấm. Đây là nơi nhiều vụ việc nghiêm trọng đã xảy ra.
Hợp đồng dịch vụ bảo vệ nên có gì
Phía thuê dịch vụ và phía cung cấp đều được lợi khi hợp đồng ghi rõ phạm vi. Những điều khoản thường cần có:
- Mục tiêu bảo vệ cụ thể: địa điểm, khu vực, tài sản, thời gian.
- Số lượng nhân viên, ca trực, yêu cầu về đào tạo và hồ sơ nhân viên mà bên thuê được kiểm tra.
- Phạm vi quyền hạn của nhân viên tại mục tiêu, gắn với nội quy của bên thuê.
- Công cụ hỗ trợ được trang bị (nếu có) và giấy phép tương ứng.
- Trách nhiệm khi xảy ra mất mát, hư hỏng tài sản; mức bồi thường và cách xác định lỗi.
- Quy trình báo cáo sự việc và phối hợp với công an địa phương.
- Điều khoản chấm dứt khi một bên vi phạm, đặc biệt khi doanh nghiệp bảo vệ bị đình chỉ hoặc thu hồi giấy chứng nhận.
Bên thuê dịch vụ nên kiểm tra giấy chứng nhận đủ điều kiện về an ninh, trật tự của doanh nghiệp bảo vệ trước khi ký. Thuê một đơn vị không đủ điều kiện có thể kéo bên thuê vào rắc rối khi xảy ra sự việc.
Nhà đầu tư nước ngoài và dịch vụ bảo vệ
Dịch vụ bảo vệ là ngành nhạy cảm về an ninh nên nằm trong nhóm ngành mà nhà đầu tư nước ngoài bị hạn chế tiếp cận. Theo hướng quản lý xuyên suốt nhiều năm, doanh nghiệp có vốn nước ngoài chỉ được tham gia trong những trường hợp và hình thức rất hẹp, chẳng hạn góp vốn bằng máy móc, thiết bị kỹ thuật chuyên dùng cho bảo vệ, kèm yêu cầu riêng về người đứng đầu doanh nghiệp.
Chi tiết hình thức và tỷ lệ cụ thể có thể đã thay đổi theo danh mục ngành nghề hạn chế tiếp cận thị trường hiện hành và cam kết quốc tế. Nhà đầu tư nước ngoài muốn vào ngành này cần đối chiếu kỹ trước khi đầu tư và nên hỏi luật sư trên AI Cố Vấn hoặc đơn vị tư vấn đầu tư để đánh giá phương án.
Một cách tiếp cận thường thấy là doanh nghiệp nước ngoài cung cấp công nghệ an ninh như camera, hệ thống kiểm soát ra vào, phần mềm giám sát, còn phần nhân lực bảo vệ do doanh nghiệp Việt Nam đủ điều kiện đảm nhận. Mỗi phần có điều kiện pháp lý riêng, không nên gộp làm một.
Ví dụ giả định: bảo vệ một đêm nhạc ngoài trời
Ví dụ giả định: một công ty tổ chức sự kiện ở Khánh Hoà thuê doanh nghiệp dịch vụ bảo vệ cho một đêm nhạc ngoài trời dự kiến vài nghìn khán giả. Hợp đồng ban đầu chỉ ghi số lượng nhân viên và thời gian, không nói gì về phạm vi quyền hạn hay quy trình xử lý tình huống.
Khi rà lại, hai bên bổ sung một phụ lục ngắn: khu vực nào nhân viên bảo vệ kiểm tra vé và túi xách theo nội quy công bố trước, khu vực nào chỉ hướng dẫn luồng người; nhân viên không được giữ khán giả, mọi trường hợp gây rối phải báo cho tổ công an phối hợp tại sự kiện; ai là đầu mối liên lạc khi có người ngất, khi có xô đẩy, khi phải sơ tán. Doanh nghiệp bảo vệ cũng gửi danh sách nhân viên kèm chứng nhận đào tạo để bên tổ chức đối chiếu.
Đêm diễn có một nhóm khán giả xô đẩy gần sân khấu. Nhân viên bảo vệ tách đám đông, đưa người liên quan ra khu vực riêng và giao cho công an như quy trình đã thống nhất, không có ai bị giữ lại hay bị khám người. Phụ lục vài trang đã giúp cả hai bên tránh được một tranh chấp có thể kéo dài nhiều tháng. Ví dụ chỉ nhằm minh hoạ; sự kiện đông người còn phải đáp ứng thủ tục riêng về tổ chức sự kiện và phòng cháy chữa cháy.
Trình tự chuẩn bị để xin giấy chứng nhận
Để hồ sơ ít bị trả lại, doanh nghiệp dịch vụ bảo vệ thường chuẩn bị theo thứ tự:
- Đăng ký doanh nghiệp với ngành dịch vụ bảo vệ, chọn người đứng đầu đáp ứng điều kiện từ đầu.
- Chuẩn bị trụ sở, điều kiện phòng cháy chữa cháy, kho cất giữ công cụ hỗ trợ nếu có kế hoạch trang bị.
- Tuyển và đào tạo lứa nhân viên đầu tiên, lưu hồ sơ lý lịch, sức khoẻ, chứng nhận đào tạo.
- Đăng ký mẫu trang phục, phù hiệu theo quy định.
- Nộp hồ sơ đề nghị cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện về an ninh, trật tự theo thủ tục hiện hành của Bộ Công an.
- Sau khi có giấy, làm thủ tục xin phép trang bị công cụ hỗ trợ (nếu cần) và gửi thông báo bắt đầu hoạt động.
Trình tự có thể điều chỉnh theo hướng dẫn của cơ quan tiếp nhận, nhưng nguyên tắc là không ký hợp đồng cung cấp dịch vụ trước khi có giấy chứng nhận.
Câu hỏi thường gặp
Chung cư tự thuê người làm bảo vệ có cần giấy chứng nhận an ninh trật tự không?
Nếu ban quản trị hoặc ban quản lý trực tiếp tuyển và trả lương bảo vệ cho chính toà nhà, đó là bảo vệ nội bộ, không phải kinh doanh dịch vụ. Nếu thuê một công ty cung cấp bảo vệ, công ty đó phải có giấy chứng nhận.
Nhân viên bảo vệ có được mang dùi cui điện không?
Chỉ khi doanh nghiệp được cấp phép trang bị loại công cụ hỗ trợ đó và nhân viên đã được huấn luyện sử dụng. Tự mua, tự mang công cụ hỗ trợ không phép là vi phạm, dù nhằm mục đích bảo vệ.
Bảo vệ siêu thị có được giữ khách bị nghi lấy cắp không?
Nhân viên bảo vệ có thể đề nghị khách hợp tác kiểm tra theo nội quy và báo công an. Họ không được giữ người, khám người cưỡng bức hay làm nhục khách. Bắt người phạm tội quả tang thì phải giao ngay cho công an.
Doanh nghiệp bảo vệ có được nhận bảo vệ cho bên đang tranh chấp đất không?
Rủi ro rất cao. Nếu việc bảo vệ thực chất là chiếm giữ, ngăn cản bên kia hoặc cưỡng chế thay cơ quan có thẩm quyền, doanh nghiệp có thể vi phạm nghiêm trọng. Nên từ chối hoặc xin ý kiến công an và luật sư trước.
Có thể thuê nhân viên bảo vệ thời vụ cho sự kiện không qua đào tạo được không?
Không nên. Nhân viên làm dịch vụ bảo vệ, kể cả thời vụ, phải đáp ứng điều kiện của ngành. Bố trí người chưa đào tạo là vi phạm và tăng rủi ro khi sự kiện đông người xảy ra sự cố.