Một người hành nghề có thể làm việc ở nhiều cơ sở khám chữa bệnh, với điều kiện được đăng ký hành nghề tại từng cơ sở, thời gian làm việc ở các nơi không trùng nhau và chỉ chịu trách nhiệm chuyên môn kỹ thuật ở một cơ sở theo nguyên tắc chung. Với bác sĩ là viên chức ở bệnh viện công lập, còn phải tuân thủ quy định về viên chức và quy chế của đơn vị nơi mình công tác.
Làm thêm ngoài giờ là thực tế phổ biến của nghề y ở Việt Nam: buổi sáng ở bệnh viện, chiều tối ở phòng khám tư. Nhưng ranh giới giữa làm thêm hợp pháp với vi phạm khá mỏng, nằm ở những chi tiết như đăng ký, giờ giấc, cách tiếp nhận người bệnh. Bài này giúp cả người hành nghề và chủ phòng khám tư biết rõ những ranh giới đó.
Đăng ký hành nghề: vì sao không chỉ cần giấy phép
Giấy phép hành nghề cho biết một người được làm chuyên môn trong phạm vi nào. Đăng ký hành nghề cho biết người đó đang làm ở đâu, vào thời gian nào. Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023 yêu cầu cơ sở khám chữa bệnh đăng ký danh sách người hành nghề làm việc tại cơ sở với cơ quan quản lý, kèm thông tin về thời gian làm việc. Khi dữ liệu này nằm trên hệ thống, việc một người cùng lúc có mặt ở hai nơi trở nên dễ phát hiện.
Với người làm thêm, hệ quả là mỗi cơ sở nơi mình khám đều phải có tên mình trong danh sách đăng ký. Khám "giúp" vài buổi ở phòng khám người quen mà không có trong danh sách là hành nghề tại cơ sở không đăng ký, dù giấy phép của mình hoàn toàn hợp lệ. Nếu có sự cố trong những buổi khám như vậy, việc chứng minh trách nhiệm và quyền lợi của tất cả các bên đều khó khăn.
Đối với phòng khám, cập nhật danh sách đăng ký khi có người vào, người nghỉ, người đổi giờ là việc vận hành thường xuyên, không phải chỉ làm một lần lúc xin phép.
Ranh giới hợp lệ và không hợp lệ
Bảng dưới đặt các tình huống làm thêm hay gặp cạnh nhau. Cột giữa là điều kiện cần có; cột cuối là dạng làm sai thường gặp.
| Tình huống | Hợp lệ khi | Dễ thành vi phạm khi |
|---|---|---|
| Khám thêm buổi tối ở phòng khám tư | Có tên trong danh sách đăng ký hành nghề, giờ làm không trùng giờ ở nơi khác | Khám mà không đăng ký, hoặc rời bệnh viện trong giờ trực để sang phòng khám |
| Làm người phụ trách chuyên môn phòng khám tư | Có mặt thật trong thời gian hoạt động, không đồng thời phụ trách nơi khác, quy chế nơi công tác không cấm | Chỉ đứng tên, thời gian phụ trách trùng giờ làm ở bệnh viện |
| Khám tại nhà người bệnh | Thực hiện qua một cơ sở được phép cung cấp dịch vụ này, có hồ sơ ghi chép | Tự nhận khám, truyền dịch tại nhà như một dịch vụ riêng không qua cơ sở nào |
| Tư vấn qua điện thoại, trực tuyến | Trong khuôn khổ quy định về khám chữa bệnh từ xa của cơ sở có phép | Kê đơn, chỉ định điều trị qua mạng ngoài mọi cơ sở và hồ sơ |
| Giới thiệu người bệnh sang phòng khám tư của mình | Người bệnh tự lựa chọn, có thông tin đầy đủ, không bị gây áp lực | Hướng người bệnh từ bệnh viện công sang cơ sở tư vì lợi ích cá nhân |
Điểm chung của cột cuối là thiếu một trong ba thứ: đăng ký, thời gian tách bạch, hoặc sự minh bạch với người bệnh. Giữ được cả ba thì làm thêm là hoạt động bình thường của nghề.
Viên chức y tế làm thêm: thêm một lớp quy định
Bác sĩ, điều dưỡng làm việc tại bệnh viện công lập thường là viên chức, nên ngoài quy định của ngành y còn chịu quy định của Luật Viên chức và quy chế nội bộ của đơn vị. Luật Viên chức cho phép viên chức hoạt động nghề nghiệp ngoài thời gian làm việc theo hợp đồng ở mức độ nhất định, trừ trường hợp pháp luật hoặc quy chế có quy định khác. Một số vị trí lãnh đạo, quản lý có hạn chế chặt hơn.
Trên thực tế, nhiều bệnh viện có quy chế riêng về việc nhân viên làm thêm ở cơ sở ngoài: phải báo cáo, phải được đồng ý, hoặc không được làm ở cơ sở có hoạt động cạnh tranh trực tiếp. Quy chế này có giá trị ràng buộc với viên chức của đơn vị. Vì vậy trước khi nhận lời, hãy đọc quy chế nơi mình công tác và, nếu cần, hỏi bộ phận tổ chức cán bộ bằng văn bản.
Riêng việc đứng ra làm người chịu trách nhiệm chuyên môn kỹ thuật hay tham gia quản lý điều hành một cơ sở tư nhân, cần đối chiếu kỹ hơn quy định về viên chức và người đứng đầu, vì đây không chỉ là làm thêm chuyên môn mà còn là vai trò quản lý.
Xung đột lợi ích: phần luật không ghi hết
Hướng người bệnh sang nơi khác. Gợi ý người bệnh ở bệnh viện "chiều ghé phòng khám ngoài giờ cho nhanh" là hành vi bị xem là thiếu chuẩn mực trong nhiều quy tắc ứng xử của ngành. Người bệnh ở thế yếu, khó từ chối lời gợi ý của chính bác sĩ điều trị.
Dùng thông tin, thiết bị của đơn vị công. Mang hồ sơ, kết quả xét nghiệm của bệnh viện sang phòng khám tư để tiếp tục điều trị riêng, hoặc dùng uy tín, chức danh tại bệnh viện để quảng cáo cho phòng khám tư, đều tiềm ẩn vi phạm về bảo mật thông tin người bệnh và về quảng cáo dịch vụ y tế.
Chỉ định vì lợi ích. Chỉ định xét nghiệm, chụp chiếu ở cơ sở mà mình có lợi ích tài chính, khi không cần thiết về chuyên môn, là dạng xung đột lợi ích người bệnh khó nhận ra nhất.
Cách giữ mình. Tách bạch hoàn toàn: người bệnh ở bệnh viện được điều trị theo quy trình bệnh viện; người bệnh đến phòng khám tư là do họ tự tìm. Nếu người bệnh hỏi về phòng khám ngoài giờ, cung cấp thông tin trung lập và để họ tự quyết.
Tư vấn trực tuyến ngoài giờ: hình thức làm thêm mới
Nhiều bác sĩ nay làm thêm bằng cách tư vấn qua ứng dụng, mạng xã hội hay cuộc gọi video. Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023 đã có quy định về khám bệnh, chữa bệnh từ xa, gắn hoạt động này với cơ sở khám chữa bệnh và các điều kiện về hồ sơ, bảo mật, phạm vi. Điểm cốt lõi là khám, chẩn đoán, kê đơn từ xa không phải là hoạt động cá nhân tự do ngoài mọi cơ sở.
Ranh giới hay bị bỏ qua nằm giữa việc chia sẻ kiến thức sức khoẻ phổ thông với việc khám chữa bệnh cho một người cụ thể. Một bài nói chung về triệu chứng cảm cúm là truyền thông sức khoẻ; xem ảnh tổn thương da của một người rồi kê thuốc là khám chữa bệnh. Phần sau cần thực hiện qua cơ sở được phép, có ghi chép và có người hành nghề đăng ký.
Nếu bạn nhận lời tư vấn cho một nền tảng trực tuyến, hãy hỏi rõ nền tảng đó gắn với cơ sở khám chữa bệnh nào, bạn có được đăng ký hành nghề tại cơ sở đó không, hồ sơ tư vấn được lưu ở đâu và ai chịu trách nhiệm khi người bệnh gặp sự cố. Các chi tiết kỹ thuật như danh mục bệnh được khám từ xa, yêu cầu về nền tảng cần đối chiếu văn bản hướng dẫn hiện hành.
Kiểm tra trước khi nhận lời làm thêm
Danh sách dưới giúp người hành nghề tự kiểm tra trước khi ký hợp đồng làm thêm. Nó cũng là danh sách chủ phòng khám nên hỏi ứng viên:
- Giấy phép hành nghề còn hạn, phạm vi phù hợp với công việc ở phòng khám mới.
- Lịch làm việc ở nơi chính và nơi làm thêm không trùng, kể cả lịch trực, lịch mổ cấp cứu có thể bị gọi.
- Quy chế nơi công tác (nếu là viên chức) cho phép, đã báo cáo hoặc xin ý kiến theo quy định.
- Phòng khám mới sẽ đăng ký mình vào danh sách người hành nghề trước buổi làm đầu tiên.
- Hợp đồng ghi rõ vị trí, phạm vi công việc, thời gian, trách nhiệm khi có sự cố.
- Phòng khám có kỹ thuật mình sẽ làm trong danh mục được phê duyệt.
Câu hỏi về lịch trực hay bị bỏ qua. Bác sĩ ngoại hay sản khoa có thể bị gọi cấp cứu bất kỳ lúc nào; nếu khung giờ ở phòng khám nằm trong khả năng bị gọi, cần có phương án người thay để không bỏ dở người bệnh ở bên nào.
Khi phát sinh sự cố trong ca làm thêm
Nếu có tai biến xảy ra trong ca làm ở phòng khám tư, việc xem xét trách nhiệm dựa trên việc người hành nghề có làm đúng phạm vi, đúng quy trình hay không, và cơ sở có bảo đảm điều kiện hay không. Danh sách đăng ký hành nghề, hợp đồng làm việc, hồ sơ bệnh án là những giấy tờ đầu tiên được xem. Người làm thêm không có tên trong đăng ký sẽ ở thế rất bất lợi.
Nên tìm hiểu cơ sở có mua bảo hiểm trách nhiệm nghề nghiệp hay không và phạm vi bảo hiểm có bao gồm người làm bán thời gian. Với những tình huống có tranh chấp với người bệnh hoặc có thể dẫn đến trách nhiệm cao hơn, đừng tự xử lý một mình; hãy hỏi luật sư trên AI Cố Vấn hoặc người làm nghề pháp lý y tế sớm, trước khi có văn bản trả lời chính thức.
Câu hỏi thường gặp
Bác sĩ được đăng ký hành nghề ở tối đa bao nhiêu cơ sở?
Điều quyết định không phải là con số cơ sở mà là thời gian làm việc ở các nơi không được trùng nhau và mỗi nơi phải đăng ký hợp lệ. Chi tiết về đăng ký hành nghề tại nhiều cơ sở đối chiếu quy định hướng dẫn hiện hành; người phụ trách chuyên môn kỹ thuật theo nguyên tắc chung chỉ phụ trách một cơ sở.
Bác sĩ bệnh viện công mở phòng khám riêng có vi phạm không?
Không mặc nhiên vi phạm, nhưng phải đồng thời thoả quy định khám chữa bệnh, quy định về viên chức và quy chế của bệnh viện nơi công tác. Một số vị trí quản lý bị hạn chế chặt hơn. Nên đọc quy chế nội bộ và hỏi bộ phận tổ chức trước khi đứng tên hay quản lý một phòng khám tư.
Khám tại nhà cho người quen có cần đăng ký gì không?
Thăm hỏi, cho lời khuyên chung với người quen khác với cung cấp dịch vụ khám chữa bệnh tại nhà. Khi đã khám, chỉ định, làm thủ thuật như một dịch vụ thì phải thực hiện qua cơ sở được phép, có hồ sơ ghi chép. Truyền dịch tại nhà không qua cơ sở nào là rủi ro cao cho cả hai bên.
Phòng khám tư có cần kiểm tra lịch làm việc chính của bác sĩ làm thêm không?
Nên kiểm tra, vì cơ sở chịu trách nhiệm đăng ký đúng thời gian làm việc của người hành nghề. Nếu đăng ký giờ trùng với giờ người đó làm ở nơi khác, cơ sở cũng có lỗi. Cách đơn giản là yêu cầu ứng viên cung cấp lịch làm việc chính và cam kết bằng văn bản.
Điều dưỡng làm thêm ở phòng khám tư có cần đăng ký như bác sĩ không?
Có. Điều dưỡng là chức danh hành nghề, nên người trực tiếp chăm sóc người bệnh tại cơ sở cũng phải có giấy phép hành nghề và có tên trong danh sách đăng ký hành nghề của cơ sở, với thời gian làm việc không trùng nơi khác.