Doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài muốn bán lẻ hàng hoá ở Việt Nam, ngoài giấy chứng nhận đăng ký đầu tư và giấy đăng ký doanh nghiệp, thường còn cần giấy phép kinh doanh cho hoạt động mua bán hàng hoá do ngành công thương cấp; mở cửa hàng thì cần thêm giấy phép lập cơ sở bán lẻ cho từng cơ sở, và một số trường hợp phải qua kiểm tra nhu cầu kinh tế. Đây là lớp giấy phép mà doanh nghiệp trong nước không phải xin.
Nhiều nhà đầu tư chỉ nhận ra lớp giấy phép này khi đã ký thuê mặt bằng: họ nghĩ có giấy đăng ký doanh nghiệp với ngành bán lẻ là đủ. Bài này giải thích từng loại giấy, quan hệ giữa chúng, những nhóm hàng có điều kiện riêng và những lỗi làm chậm việc khai trương.
Ba lớp giấy tờ của một doanh nghiệp FDI bán lẻ
Bảng dưới xếp các lớp giấy theo thứ tự thường gặp. Tên cơ quan ghi theo nguyên tắc chung; trường hợp cần ý kiến của Bộ Công Thương, cơ quan cụ thể và thời hạn đối chiếu văn bản hiện hành về hoạt động mua bán hàng hoá của nhà đầu tư nước ngoài.
| Lớp giấy | Ghi nhận điều gì | Cơ quan thường tiếp nhận | Lưu ý |
|---|---|---|---|
| Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư và đăng ký doanh nghiệp | Dự án và pháp nhân, trong đó có mục tiêu bán lẻ | Cơ quan đăng ký đầu tư, Phòng Đăng ký kinh doanh thuộc Sở Tài chính | Mục tiêu phải ghi rõ hoạt động bán lẻ và nhóm hàng |
| Giấy phép kinh doanh (hoạt động mua bán hàng hoá) | Quyền thực hiện quyền phân phối bán lẻ, và các hoạt động liên quan trực tiếp khác theo luật định | Sở Công Thương cấp tỉnh; một số trường hợp phải có ý kiến của Bộ Công Thương | Cần trước khi bắt đầu bán |
| Giấy phép lập cơ sở bán lẻ | Từng cửa hàng, siêu thị cụ thể | Sở Công Thương nơi đặt cơ sở | Mỗi cơ sở một giấy; có thể phải kiểm tra nhu cầu kinh tế |
| Giấy phép con theo nhóm hàng | Điều kiện riêng của hàng hoá: thực phẩm, rượu, thuốc lá, dược… | Cơ quan chuyên ngành tương ứng | Đi theo từng nhóm hàng và từng cơ sở |
Doanh nghiệp FDI chỉ bán buôn, xuất khẩu, nhập khẩu cũng có thể thuộc diện cần giấy phép kinh doanh với một số nhóm hàng hoặc một số hoạt động. Bài này tập trung vào bán lẻ; phần quyền xuất khẩu, nhập khẩu của doanh nghiệp FDI thuộc lĩnh vực xuất nhập khẩu.
Giấy phép kinh doanh: vì sao doanh nghiệp FDI cần thêm
Phân phối hàng hoá là lĩnh vực Việt Nam mở cửa có kiểm soát trong các cam kết thương mại. Cách kiểm soát là đặt thêm một lớp giấy phép riêng cho hoạt động mua bán hàng hoá của tổ chức kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài, để cơ quan quản lý xem xét doanh nghiệp có đáp ứng điều kiện theo cam kết không, có kinh doanh nhóm hàng bị hạn chế không. Doanh nghiệp trong nước không phải qua lớp này.
Giấy phép kinh doanh ghi các hoạt động mà doanh nghiệp được thực hiện, chẳng hạn quyền phân phối bán lẻ, bán buôn, quyền xuất khẩu, nhập khẩu, cùng danh mục hàng hoá. Thay đổi nhóm hàng hoặc thêm hoạt động phải điều chỉnh giấy phép. Giấy phép cũng có thể bị thu hồi khi doanh nghiệp không còn đáp ứng điều kiện hoặc vi phạm nghiêm trọng.
Nên chú ý thêm: việc doanh nghiệp FDI có giấy phép kinh doanh không thay thế giấy phép con theo nhóm hàng. Một chuỗi cửa hàng tiện lợi vốn ngoại bán đồ ăn chế biến sẵn vẫn cần giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm (hoặc thuộc diện miễn), bán rượu thì cần giấy phép bán lẻ rượu, bán thuốc lá thì cần giấy phép bán lẻ thuốc lá, mỗi thứ theo quy định riêng.
Giấy phép lập cơ sở bán lẻ và kiểm tra nhu cầu kinh tế
Mỗi cửa hàng một giấy. Doanh nghiệp FDI mở cửa hàng, siêu thị, trung tâm thương mại để bán lẻ cần giấy phép lập cơ sở bán lẻ cho từng địa điểm. Cơ sở thứ nhất và các cơ sở tiếp theo có thể được xét theo điều kiện khác nhau.
Kiểm tra nhu cầu kinh tế là gì. Đây là cơ chế Việt Nam bảo lưu trong cam kết: trước khi cho lập thêm cơ sở bán lẻ, cơ quan xem xét các tiêu chí như quy mô thị trường khu vực, số cơ sở bán lẻ đang có, ảnh hưởng tới sự ổn định của thị trường, phù hợp quy hoạch. Hội đồng kiểm tra nhu cầu kinh tế thường được lập ở cấp tỉnh.
Có trường hợp được miễn. Văn bản hướng dẫn có quy định các trường hợp không phải kiểm tra nhu cầu kinh tế, gắn với diện tích cơ sở, vị trí (chẳng hạn nằm trong trung tâm thương mại) và loại hình cửa hàng. Ngưỡng diện tích và điều kiện cụ thể bạn đối chiếu văn bản hiện hành và cam kết của hiệp định mà nhà đầu tư được hưởng, vì một số hiệp định thế hệ mới có lộ trình nới lỏng.
Đổi quy mô cũng phải xin. Mở rộng diện tích, đổi loại hình cơ sở, chuyển địa điểm có thể phải điều chỉnh giấy phép lập cơ sở bán lẻ, và có khi phải xét lại nhu cầu kinh tế.
Nhóm hàng có điều kiện riêng hoặc bị hạn chế
Một số nhóm hàng có quy định riêng đối với hoạt động phân phối của doanh nghiệp vốn nước ngoài, có nhóm bị hạn chế, có nhóm chỉ được kinh doanh khi đáp ứng điều kiện bổ sung. Danh sách dưới chỉ để nhận diện; trước khi lập kế hoạch, bạn đối chiếu danh mục hiện hành.
- Thuốc lá, xì gà và nguyên liệu thuốc lá: chế độ quản lý chặt, phân phối thường bị hạn chế với nhà đầu tư nước ngoài.
- Xăng dầu, dầu nhờn: có quy định riêng về kinh doanh và phân phối.
- Gạo, đường: là mặt hàng nhạy cảm trong cam kết, có điều kiện riêng với phân phối của doanh nghiệp FDI.
- Dược phẩm: quyền phân phối của doanh nghiệp FDI có giới hạn theo pháp luật dược và cam kết; nhà thuốc còn cần điều kiện chuyên môn.
- Sách, báo, tạp chí, vật phẩm đã ghi hình: thuộc lĩnh vực văn hoá, xuất bản, có quy định riêng.
- Rượu, đồ uống có cồn: ngoài giấy phép kinh doanh còn giấy phép bán lẻ rượu theo quy định về kinh doanh rượu.
Nếu danh mục hàng của bạn có một trong các nhóm trên, đừng đưa chúng vào kế hoạch khai trương cho tới khi đã có câu trả lời bằng văn bản từ cơ quan cấp phép. Một mặt hàng nhạy cảm có thể làm cả hồ sơ giấy phép kinh doanh bị kéo dài.
Thứ tự làm cho một chuỗi cửa hàng vốn ngoại
Ví dụ giả định: nhà đầu tư Nhật muốn mở chuỗi cửa hàng bán đồ gia dụng ở Hà Nội và Đà Nẵng. Thứ tự hợp lý thường như sau.
- Rà nhóm hàng định bán, tách nhóm có điều kiện riêng ra khỏi danh mục đợt đầu.
- Đăng ký đầu tư với mục tiêu bán lẻ ghi rõ, rồi đăng ký doanh nghiệp.
- Nộp hồ sơ cấp giấy phép kinh doanh cho hoạt động bán lẻ, có thể nộp đồng thời với hồ sơ lập cơ sở bán lẻ thứ nhất nếu địa phương cho phép.
- Ký thoả thuận thuê mặt bằng có điều khoản phụ thuộc vào việc được cấp giấy phép lập cơ sở bán lẻ, tránh ký cứng trước khi có giấy.
- Xin giấy phép lập cơ sở bán lẻ cho từng cửa hàng; kiểm xem cửa hàng nào phải kiểm tra nhu cầu kinh tế.
- Làm các thủ tục kèm theo cho từng cửa hàng: phòng cháy chữa cháy, biển hiệu quảng cáo, an toàn thực phẩm nếu có.
- Khai trương, sau đó báo cáo định kỳ theo yêu cầu của ngành công thương và của dự án đầu tư.
Bước thứ tư là kinh nghiệm đắt giá của nhiều nhà đầu tư: hợp đồng thuê mặt bằng ký cứng trong khi giấy phép lập cơ sở bán lẻ còn phải chờ kiểm tra nhu cầu kinh tế, tiền thuê chạy hằng tháng mà cửa hàng chưa được mở.
Lỗi hay gặp làm chậm ngày khai trương
Mục tiêu dự án ghi thiếu bán lẻ. Giấy đầu tư chỉ ghi bán buôn hoặc ghi chung chung, đến lúc xin giấy phép kinh doanh mới phát hiện phải điều chỉnh dự án trước. Mất thêm một vòng thủ tục.
Danh mục hàng quá rộng. Đưa cả trăm nhóm hàng vào hồ sơ cho “đủ dùng”, trong đó lẫn vài nhóm nhạy cảm, khiến hồ sơ phải lấy thêm ý kiến và kéo dài. Danh mục sát hàng bán thật thường đi nhanh hơn.
Mặt bằng không hợp lệ. Mặt bằng chưa có giấy tờ phù hợp mục đích kinh doanh, hoặc chưa đạt điều kiện phòng cháy chữa cháy, làm giấy phép lập cơ sở bán lẻ bị treo.
Nghĩ cửa hàng nhượng quyền thì khỏi giấy phép. Doanh nghiệp FDI tự vận hành cửa hàng theo hợp đồng nhượng quyền vẫn là chủ cơ sở bán lẻ và vẫn chịu các lớp giấy phép trên; hoạt động nhượng quyền thương mại còn có nghĩa vụ đăng ký riêng.
Bán lẻ trực tuyến và khi nào cần người làm nghề
Doanh nghiệp FDI bán lẻ hàng hoá qua website, ứng dụng hoặc sàn thương mại điện tử mà không qua cơ sở bán lẻ thường vẫn cần giấy phép kinh doanh cho quyền phân phối bán lẻ, dù không phải xin giấy phép lập cơ sở bán lẻ. Ngoài ra còn các nghĩa vụ thông báo, đăng ký website thương mại điện tử theo pháp luật thương mại điện tử, là chủ đề của lĩnh vực website và thương mại điện tử. Đừng nghĩ chỉ bán online là thoát được lớp giấy phép của ngành công thương.
Bạn nên nhờ người làm nghề khi danh mục hàng có nhóm nhạy cảm, khi cửa hàng dự kiến không thuộc diện miễn kiểm tra nhu cầu kinh tế, khi muốn viện dẫn cam kết của một hiệp định thương mại cụ thể, hoặc khi kế hoạch có hàng chục cửa hàng trên nhiều tỉnh. Có thể xem hồ sơ từng loại giấy phép trên GiayPhep.com để nắm thành phần hồ sơ trước khi làm việc với họ.
Câu hỏi thường gặp
Doanh nghiệp FDI đã có ngành bán lẻ trên giấy đăng ký doanh nghiệp có cần giấy phép kinh doanh nữa không?
Thường là có. Ngành bán lẻ trên hệ thống đăng ký doanh nghiệp chỉ cho biết doanh nghiệp đăng ký hoạt động đó. Để thực hiện quyền phân phối bán lẻ, tổ chức kinh tế có vốn nước ngoài còn cần giấy phép kinh doanh do ngành công thương cấp theo quy định riêng.
Mở cửa hàng thứ hai có phải kiểm tra nhu cầu kinh tế không?
Tuỳ trường hợp. Văn bản hướng dẫn quy định khi nào phải kiểm tra và khi nào được miễn, dựa trên diện tích, vị trí, loại hình cửa hàng và cam kết của hiệp định áp dụng. Bạn nên hỏi Sở Công Thương nơi đặt cửa hàng trước khi ký thuê mặt bằng.
Doanh nghiệp FDI chỉ bán hàng trên sàn thương mại điện tử có cần giấy phép không?
Hoạt động bán lẻ hàng hoá của doanh nghiệp FDI qua thương mại điện tử thường vẫn cần giấy phép kinh doanh cho quyền phân phối bán lẻ, dù không cần giấy phép lập cơ sở bán lẻ. Kèm theo đó là các nghĩa vụ theo pháp luật thương mại điện tử.
Có giấy phép kinh doanh rồi thì bán rượu được không?
Chưa đủ. Rượu là hàng hoá kinh doanh có điều kiện; ngoài việc nhóm hàng phải được ghi nhận trong giấy phép kinh doanh, cửa hàng còn cần giấy phép bán lẻ rượu hoặc giấy phép bán rượu tiêu dùng tại chỗ theo quy định riêng về kinh doanh rượu.
Giấy phép lập cơ sở bán lẻ có thời hạn không?
Giấy phép lập cơ sở bán lẻ thường gắn với thời hạn của dự án đầu tư hoặc thời hạn thuê địa điểm, tuỳ quy định áp dụng. Khi hợp đồng thuê mặt bằng sắp hết hoặc dự án điều chỉnh thời hạn, bạn nên kiểm lại hiệu lực giấy phép của từng cửa hàng.