Thư cảnh báo xâm phạm là văn bản của bên tự nhận là chủ quyền gửi trực tiếp cho bạn, không phải quyết định của cơ quan nhà nước. Trước khi trả lời, bạn cần kiểm tra bốn điều: văn bằng của họ còn hiệu lực và đúng chủ, phạm vi bảo hộ có bao trùm sản phẩm của bạn không, ai bắt đầu trước, và bạn có quyền hợp pháp nào để tiếp tục sử dụng hay không.
Doanh nghiệp nhỏ nhận được thư như vậy thường có hai phản ứng trái ngược: hoảng sợ, gỡ toàn bộ sản phẩm, xin lỗi ngay; hoặc phớt lờ vì nghĩ "mình dùng tên này lâu rồi". Cả hai đều có thể gây thiệt hại. Bài này đi qua những việc cần làm theo thứ tự, nhìn từ phía bên bị cáo buộc nhưng vẫn công bằng với chủ quyền: có trường hợp bạn đúng, có trường hợp bạn thật sự đang dùng thứ của người khác.
Thư cảnh báo là gì và không là gì
Chủ sở hữu nhãn hiệu, kiểu dáng, sáng chế, quyền tác giả có quyền tự bảo vệ, trong đó có việc yêu cầu người có hành vi xâm phạm chấm dứt. Thư cảnh báo, thường do chủ quyền hoặc luật sư, tổ chức đại diện của họ gửi, là bước đầu phổ biến trước khi họ cân nhắc đề nghị cơ quan có thẩm quyền xử lý hoặc khởi kiện.
Thư cảnh báo tự nó không có hiệu lực cưỡng chế. Nó không buộc bạn phải nộp tiền, không phải quyết định xử phạt, và không chứng minh bạn đã vi phạm. Nhưng nó là dấu hiệu rằng bên kia nghiêm túc, và là chứng cứ cho thấy từ thời điểm đó bạn đã được biết về quyền của họ, điều có thể ảnh hưởng tới đánh giá lỗi nếu tranh chấp tiếp diễn.
Cũng cần cảnh giác với thư giả danh: thư đòi chuyển tiền ngay vào tài khoản cá nhân, không nêu số văn bằng, dọa "khởi tố trong 24 giờ". Một thư nghiêm túc thường nêu rõ chủ sở hữu, số văn bằng, đối tượng bị cho là xâm phạm, yêu cầu cụ thể và thời hạn hợp lý.
Ngoài thư gửi trực tiếp, bạn cũng có thể nhận yêu cầu từ sàn thương mại điện tử gỡ sản phẩm theo khiếu nại của chủ quyền. Logic kiểm tra tương tự, chỉ khác là thời hạn phản hồi do chính sách của sàn quy định và thường rất ngắn.
Những việc làm ngay trong vài ngày đầu
Trước khi viết bất kỳ chữ nào trả lời, hãy làm những việc dưới đây. Mục tiêu là hiểu đúng tình hình và không tự làm yếu vị thế của mình.
- Ghi nhận ngày nhận thư, cách nhận (thư giấy, email, thông báo sàn) và thời hạn bên kia nêu.
- Không xoá trang bán hàng, bài đăng, hoá đơn hay bất kỳ dữ liệu nào liên quan; việc xoá có thể bị coi là tiêu huỷ chứng cứ và cũng làm mất bằng chứng có lợi cho bạn.
- Không gọi điện thừa nhận hay hứa hẹn bằng lời với bên gửi thư khi chưa kiểm tra.
- Gom hồ sơ của mình: ngày bắt đầu dùng tên hoặc thiết kế, hoá đơn bán hàng sớm nhất, bản thiết kế gốc, hợp đồng với người thiết kế, đơn hoặc văn bằng của chính bạn nếu có.
- Tra cứu văn bằng mà thư nêu trên cơ sở dữ liệu của cơ quan cấp.
- Đánh giá sơ bộ theo bảng kiểm tra ở mục sau, rồi quyết định tự trả lời hay nhờ người làm nghề.
Nếu sản phẩm đang bán số lượng lớn, có thể cân nhắc tạm dừng nhập thêm hàng mang dấu hiệu bị cáo buộc trong lúc kiểm tra, nhưng không nhất thiết phải gỡ toàn bộ ngay.
Bảng kiểm tra trước khi trả lời
Mỗi dòng là một câu hỏi bạn phải trả lời được. Một dòng có kết quả thuận lợi cho bạn có thể đủ làm thay đổi toàn bộ tình huống.
| Cần kiểm tra | Tra ở đâu | Nếu kết quả là… | Ý nghĩa |
|---|---|---|---|
| Văn bằng còn hiệu lực không | Cơ sở dữ liệu của Cục Sở hữu trí tuệ hoặc Cục Bản quyền tác giả | Đã hết hạn, bị chấm dứt | Cáo buộc mất căn cứ ở phần đó |
| Người gửi có đúng là chủ văn bằng | Thông tin chủ sở hữu trên văn bằng | Khác người gửi, không có uỷ quyền | Yêu cầu họ chứng minh tư cách |
| Phạm vi bảo hộ | Danh mục hàng hoá dịch vụ, bộ ảnh kiểu dáng, yêu cầu bảo hộ sáng chế | Sản phẩm của bạn nằm ngoài phạm vi | Có thể không xâm phạm |
| Mức độ trùng, tương tự | So sánh trực tiếp dấu hiệu, hình dáng | Khác biệt rõ, khó gây nhầm lẫn | Lập luận không xâm phạm |
| Ai bắt đầu trước | Ngày nộp đơn của họ so với ngày bạn bắt đầu dùng | Bạn dùng trước ngày nộp đơn của họ | Có thể có quyền sử dụng trước hoặc căn cứ phản đối |
| Nhãn hiệu của họ có được dùng không | Thị trường, cửa hàng, sàn | Không dùng trong thời gian dài | Có thể yêu cầu chấm dứt hiệu lực vì không sử dụng |
Đừng chỉ dừng ở dòng đầu. Văn bằng còn hiệu lực chưa có nghĩa bạn xâm phạm; phạm vi bảo hộ và mức độ tương tự mới là nơi tranh chấp thật sự diễn ra.
Những lập luận phòng vệ hay gặp
Không trùng, không gây nhầm lẫn. Với nhãn hiệu, xâm phạm thường đòi hỏi dấu hiệu trùng hoặc tương tự cho hàng hoá, dịch vụ trùng hoặc tương tự, đến mức có khả năng gây nhầm lẫn. Tên giống một phần nhưng hàng hoá khác hẳn lĩnh vực có thể không bị coi là xâm phạm, trừ với nhãn hiệu nổi tiếng.
Quyền của người sử dụng trước. Với sáng chế và kiểu dáng, người đã sử dụng hoặc chuẩn bị sử dụng một cách độc lập trước ngày nộp đơn của chủ văn bằng có thể được tiếp tục sử dụng trong phạm vi và khối lượng đã có, theo điều kiện luật định.
Hàng chính hãng đã được đưa ra thị trường hợp pháp. Việc lưu thông, nhập khẩu sản phẩm đã được chủ quyền hoặc người được phép đưa ra thị trường, kể cả thị trường nước ngoài, nhìn chung không bị coi là xâm phạm. Bạn cần chứng từ nguồn gốc rõ ràng.
Văn bằng có căn cứ bị huỷ bỏ hoặc chấm dứt. Nếu văn bằng được cấp cho dấu hiệu thiếu khả năng phân biệt, kiểu dáng đã mất tính mới tại ngày nộp đơn, hay nhãn hiệu không được sử dụng trong thời gian dài, bạn có thể yêu cầu cơ quan huỷ bỏ hoặc chấm dứt hiệu lực.
Sử dụng mang tính mô tả, trung thực. Dùng từ ngữ mô tả sản phẩm theo nghĩa thông thường, hoặc nêu tên của nhãn hiệu khác để chỉ khả năng tương thích một cách trung thực, có thể không phải là dùng dấu hiệu làm nhãn hiệu.
Bên kia có thể đi tiếp theo những đường nào
Để cân nhắc đúng mức, bạn cần biết nếu không đạt thoả thuận, chủ quyền có thể làm gì. Thứ nhất là biện pháp hành chính: đề nghị cơ quan có thẩm quyền (thanh tra chuyên ngành, quản lý thị trường, cơ quan văn hoá với quyền tác giả…) xử lý hành vi xâm phạm, có thể dẫn tới xử phạt, buộc loại bỏ yếu tố vi phạm, tịch thu hàng.
Thứ hai là biện pháp dân sự: khởi kiện tại toà án có thẩm quyền, yêu cầu chấm dứt hành vi, xin lỗi, bồi thường thiệt hại. Với hàng hoá xuất nhập khẩu, chủ quyền có thể đề nghị cơ quan hải quan kiểm soát, tạm dừng làm thủ tục với lô hàng nghi ngờ.
Thứ ba, với hành vi xâm phạm có quy mô thương mại và mức độ nghiêm trọng theo luật định, có thể phát sinh trách nhiệm hình sự. Đây là ngưỡng cao, áp dụng cho trường hợp nghiêm trọng, không phải cho mọi tranh chấp tên gọi.
Trên thực tế, phần lớn tranh chấp giữa các doanh nghiệp nhỏ kết thúc bằng thương lượng: đổi tên, đổi thiết kế, thời gian chuyển đổi hợp lý, đôi khi là li-xăng. Biết các con đường trên giúp bạn đánh giá mức độ nghiêm túc của thư, không phải để sợ hãi.
Viết thư trả lời và khi nào cần luật sư
Nếu sau khi kiểm tra bạn thấy mình có căn cứ, thư trả lời nên ngắn gọn, lịch sự, nêu rõ lập luận chính kèm chứng cứ: dấu hiệu khác biệt ra sao, hàng hoá khác nhóm thế nào, bạn sử dụng từ khi nào. Không cần trình bày mọi lập luận ngay lần đầu; giữ lại những gì cần cho bước sau.
Nếu thấy mình có thể đã dùng thứ của người khác, hãy cân nhắc đề xuất phương án: thời gian chuyển đổi để bán hết hàng tồn, đổi tên hoặc thiết kế, hay xin li-xăng nếu muốn tiếp tục. Thừa nhận và đề xuất có thiện chí thường giúp tránh được chi phí lớn hơn nhiều.
Điều nên tránh là thư trả lời cảm tính, công kích bên kia, hoặc thừa nhận vi phạm toàn diện khi chưa kiểm tra, vì thư của bạn cũng sẽ thành chứng cứ.
Bạn nên có luật sư hoặc người làm nghề sở hữu trí tuệ khi: sản phẩm bị cáo buộc là sản phẩm chủ lực, số tiền yêu cầu lớn, bên kia là doanh nghiệp lớn có luật sư, có yếu tố hải quan hoặc nước ngoài, hoặc bạn muốn phản công bằng yêu cầu huỷ bỏ văn bằng. Bạn có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn để có đánh giá ban đầu trước khi quyết định.
Phòng trước cho lần sau
Dù lần này kết thúc thế nào, đây là dịp để rà lại cách bạn chọn tên, chọn thiết kế. Phần lớn thư cảnh báo nhắm vào doanh nghiệp nhỏ có thể tránh được bằng một lần tra cứu nhãn hiệu, kiểu dáng trước khi đặt tên hoặc ra mẫu mới, và bằng việc nộp đơn cho chính dấu hiệu của mình sớm.
Hãy lập thói quen lưu bằng chứng sử dụng theo năm: hoá đơn, ảnh sản phẩm có ngày, bài đăng, hợp đồng thiết kế. Khi bị cáo buộc, những thứ này giúp chứng minh ai bắt đầu trước và bạn sáng tạo độc lập. Khi cần phản công bằng yêu cầu chấm dứt hiệu lực văn bằng không được sử dụng của bên kia, chính bạn cũng sẽ cần loại chứng cứ tương tự về phía họ.
Cuối cùng, nếu bạn làm việc với xưởng gia công, nhà thiết kế thuê ngoài, hợp đồng nên có cam kết sản phẩm, thiết kế không sao chép của người khác và trách nhiệm của họ nếu có khiếu nại.
Câu hỏi thường gặp
Nhận thư cảnh báo có bắt buộc phải trả lời không?
Không có quy định bắt buộc trả lời thư của một bên tư. Tuy nhiên im lặng có thể khiến bên kia chuyển sang đề nghị cơ quan xử lý hoặc khởi kiện. Một thư trả lời có căn cứ, đúng thời điểm thường giúp kiểm soát tình huống tốt hơn.
Mình dùng tên trước nhưng người khác đăng ký nhãn hiệu trước thì sao?
Với nhãn hiệu, nguyên tắc chung là ưu tiên người nộp đơn trước, nên dùng trước không tự động cho bạn quyền. Tuy vậy, tuỳ trường hợp bạn có thể có căn cứ phản đối đơn hoặc yêu cầu huỷ bỏ văn bằng, chẳng hạn khi bên kia nộp đơn với dụng ý xấu. Nên có người làm nghề đánh giá.
Sàn thương mại điện tử gỡ sản phẩm vì bị khiếu nại thì làm gì?
Đọc kỹ thông báo của sàn để biết ai khiếu nại, căn cứ văn bằng nào, thời hạn phản hồi. Chuẩn bị chứng cứ như văn bằng của chính bạn, chứng từ nguồn gốc hàng chính hãng hoặc lập luận không xâm phạm, rồi phản hồi theo quy trình của sàn trong thời hạn.
Bán hàng chính hãng mua từ nước ngoài có bị coi là xâm phạm nhãn hiệu không?
Nhìn chung, lưu thông, nhập khẩu hàng đã được chủ quyền hoặc người được phép đưa ra thị trường hợp pháp, kể cả ở nước ngoài, không bị coi là xâm phạm. Điều kiện là hàng thật sự chính hãng và bạn có chứng từ chứng minh nguồn gốc.
Có nên đổi tên ngay khi nhận thư để tránh rắc rối?
Chỉ nên quyết định sau khi kiểm tra căn cứ. Nếu cáo buộc có cơ sở và tên chưa gắn nhiều giá trị, đổi sớm có thể là lựa chọn rẻ nhất. Nếu tên đã có giá trị và bạn có lập luận mạnh, đổi vội là mất tài sản không cần thiết.
Thư cảnh báo đòi bồi thường một khoản tiền cụ thể thì có phải trả không?
Thư cảnh báo không có giá trị buộc bạn trả tiền. Mức bồi thường, nếu có, do các bên thương lượng hoặc do toà án quyết định dựa trên thiệt hại được chứng minh. Đừng chuyển tiền khi chưa kiểm tra tư cách người gửi và căn cứ của yêu cầu.