Thẩm định thiết kế về PCCC là bước cơ quan Cảnh sát PCCC và CNCH xem xét bản vẽ trước khi công trình được thi công; nghiệm thu về PCCC là bước kiểm tra công trình đã xây và hệ thống đã lắp có đúng với thiết kế được thẩm định hay không, trước khi đưa vào sử dụng. Một bên kiểm tra trên giấy, một bên kiểm tra ngoài hiện trường. Công trình thuộc danh mục phải làm cả hai, theo đúng thứ tự đó.
Nhiều chủ đầu tư nhỏ lẫn hai thủ tục vì người ngoài thường gọi chung là "xin phép PCCC". Lẫn lộn dẫn tới những tình huống tốn kém: xây xong mới đi thẩm định, hoặc thi công khác thiết kế rồi đến lúc nghiệm thu mới biết phải đục phá. Bài này đặt hai thủ tục cạnh nhau để bạn thấy mỗi bước kiểm cái gì và chỗ nối giữa hai bước hay đứt ở đâu.
So sánh nhanh hai thủ tục
Bảng dưới so sánh theo những câu chủ đầu tư hay hỏi. Thành phần hồ sơ chi tiết và thời hạn giải quyết cần đối chiếu nghị định hướng dẫn Luật PCCC và CNCH 2024 trên Cổng Dịch vụ công quốc gia.
| Tiêu chí | Thẩm định thiết kế về PCCC | Nghiệm thu về PCCC |
|---|---|---|
| Thời điểm | Trước khi khởi công, thường gắn với giai đoạn thiết kế và cấp phép xây dựng | Sau khi thi công, lắp đặt xong, trước khi đưa công trình vào sử dụng |
| Câu hỏi được trả lời | Thiết kế có đáp ứng quy chuẩn, tiêu chuẩn về PCCC không | Công trình thực tế có đúng thiết kế đã thẩm định và hệ thống có hoạt động không |
| Đối tượng xem xét | Bản vẽ, thuyết minh, giải pháp kỹ thuật | Hiện trường, kết quả thử nghiệm, hồ sơ hoàn công |
| Người nộp | Chủ đầu tư (thường qua đơn vị tư vấn thiết kế) | Chủ đầu tư, sau khi đã tự tổ chức nghiệm thu với các nhà thầu |
| Kết quả | Văn bản thẩm định và hồ sơ thiết kế được đóng dấu | Văn bản chấp thuận kết quả nghiệm thu, hoặc yêu cầu khắc phục |
| Chi phí phát sinh khi sai | Sửa bản vẽ, tương đối rẻ | Đục phá, thay thiết bị, chậm khai trương, rất đắt |
Điểm quan trọng nhất của bảng là dòng cuối: sai ở bước thẩm định thì sửa trên giấy; sai ở bước nghiệm thu thì sửa bằng tiền thật và thời gian thật.
Thẩm định thiết kế kiểm tra những gì
Ở bước thẩm định, cơ quan Cảnh sát PCCC xem giải pháp thiết kế có đáp ứng các quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về an toàn cháy cho nhà và công trình cùng các tiêu chuẩn liên quan hay không. Những nội dung thường được soi kỹ gồm khoảng cách an toàn giữa các công trình, đường và bãi đỗ cho xe chữa cháy, bậc chịu lửa của kết cấu, ngăn cháy và chống khói lan, số lượng và chiều rộng lối thoát nạn, cầu thang thoát nạn, hệ thống báo cháy, chữa cháy tự động, cấp nước chữa cháy, chiếu sáng sự cố và chỉ dẫn thoát nạn.
Thẩm định không thay thế trách nhiệm của đơn vị thiết kế. Đơn vị tư vấn chịu trách nhiệm về tính đúng đắn của tính toán; cơ quan thẩm định xem sự phù hợp với quy chuẩn. Nếu bản vẽ thiếu thông tin để đánh giá, hồ sơ sẽ bị yêu cầu bổ sung hoặc trả lại, chứ cơ quan thẩm định không tự thiết kế thay.
Với các dự án phải thẩm định báo cáo nghiên cứu khả thi hoặc thiết kế xây dựng tại cơ quan chuyên môn về xây dựng, phần PCCC có thể được lồng ghép qua cơ chế lấy ý kiến hoặc phối hợp giữa các cơ quan. Cách lồng ghép thay đổi theo từng giai đoạn sửa luật xây dựng và luật PCCC, nên chủ đầu tư cần hỏi rõ ngay từ đầu dự án của mình đi theo luồng nào.
Nghiệm thu kiểm tra những gì
Nghiệm thu về PCCC thực chất có hai tầng. Tầng thứ nhất là chủ đầu tư tự tổ chức nghiệm thu với đơn vị thi công, đơn vị giám sát, đơn vị thiết kế: chạy thử hệ thống báo cháy, bơm chữa cháy, sprinkler, hút khói, tăng áp cầu thang, kiểm tra cửa ngăn cháy, đèn sự cố. Tầng thứ hai là cơ quan Cảnh sát PCCC kiểm tra kết quả nghiệm thu đó: xem hồ sơ, xuống hiện trường, có thể yêu cầu thử lại một số hạng mục.
Vì vậy khi người ta nói "chờ PCCC xuống nghiệm thu", thật ra là chờ cơ quan Công an kiểm tra công tác nghiệm thu mà chủ đầu tư đã làm. Nếu chủ đầu tư chưa tự nghiệm thu xong, chưa có biên bản thử nghiệm, chưa có bản vẽ hoàn công, thì việc mời cơ quan Công an xuống chỉ tốn thời gian của cả hai bên.
Kết quả của bước này là văn bản chấp thuận kết quả nghiệm thu. Nếu còn tồn tại, cơ quan kiểm tra sẽ có văn bản nêu nội dung phải khắc phục; chủ đầu tư sửa xong rồi đề nghị kiểm tra lại. Công trình chưa có văn bản chấp thuận mà đã đưa vào sử dụng là vi phạm, và đây là một trong những lý do phổ biến khiến cơ sở bị tạm đình chỉ.
Công trình nào phải làm cả hai, công trình nào không
Danh mục cụ thể nằm trong nghị định hướng dẫn và được tính theo loại công trình, số tầng, chiều cao, khối tích, diện tích, công năng. Ở mức nguyên lý, có thể phân ba nhóm như sau.
- Nhóm phải thẩm định thiết kế và nghiệm thu: công trình thuộc danh mục do nghị định quy định, thường là nhà cao tầng, công trình công cộng có đông người, nhà xưởng và kho có nguy hiểm cháy nổ, cơ sở kinh doanh xăng dầu, khí, karaoke và vũ trường từ một quy mô nhất định.
- Nhóm không phải thẩm định nhưng vẫn thuộc diện quản lý về PCCC: cơ sở nhỏ hơn ngưỡng danh mục nhưng vẫn phải đáp ứng điều kiện an toàn, có hồ sơ quản lý và chịu kiểm tra.
- Nhóm ngoài danh mục quản lý của cơ quan Công an: chủ yếu hộ gia đình và cơ sở rất nhỏ; vẫn phải tuân thủ yêu cầu an toàn chung.
- Trường hợp nhà ở kết hợp kinh doanh: có quy định riêng về điều kiện an toàn, đặc biệt lối thoát nạn thứ hai và ngăn cháy giữa phần ở và phần kinh doanh; cần đối chiếu kỹ vì đây là nhóm được chú ý sau các vụ cháy lớn ở nhà trọ, chung cư mini.
Đừng tự kết luận mình ngoài danh mục chỉ vì diện tích sàn nhỏ. Khối tích, số tầng, công năng và số người có mặt đều có thể đưa một công trình nhỏ vào danh mục.
Chỗ nối giữa hai thủ tục hay đứt ở đâu
Thi công khác thiết kế đã thẩm định. Đổi chủng loại vật liệu, dời cầu thang, gộp phòng, thay hệ chữa cháy bằng loại khác "tương đương" mà không điều chỉnh thiết kế. Khi nghiệm thu, sự khác biệt lộ ra và phải giải trình hoặc thẩm định điều chỉnh.
Nhà thầu không giữ hồ sơ chất lượng. Phiếu kiểm định thiết bị, biên bản thử áp lực đường ống, biên bản thử hệ thống báo cháy, chứng chỉ vật liệu chống cháy. Thiếu những thứ này thì cơ quan kiểm tra không có căn cứ chấp thuận dù hiện trường trông ổn.
Thiết bị chưa được kiểm định. Phương tiện PCCC thuộc danh mục phải kiểm định trước khi lắp. Lắp thiết bị không có tem, không có giấy chứng nhận kiểm định là lỗi rất hay gặp ở công trình mua hàng giá rẻ.
Nội thất làm sau nghiệm thu. Công trình được nghiệm thu khi còn trống, sau đó người thuê làm trần, vách, ốp vật liệu dễ cháy, chắn lối thoát. Về giấy tờ vẫn có nghiệm thu nhưng thực tế không còn đúng; khi kiểm tra định kỳ sẽ bị phát hiện.
Ví dụ giả định: một xưởng may nhỏ ở Bắc Ninh đi qua hai bước
Ví dụ giả định: một chủ xưởng may thuê đất dựng nhà xưởng một tầng khung thép, có kho vải bên trong. Do diện tích và khối tích vượt ngưỡng của danh mục, đơn vị tư vấn xác định công trình phải thẩm định thiết kế về PCCC. Hồ sơ thiết kế thể hiện tường ngăn cháy giữa kho vải và khu may, hai lối thoát nạn ở hai đầu xưởng, hệ thống báo cháy tự động, họng nước chữa cháy trong nhà và bể nước dự trữ. Cơ quan thẩm định yêu cầu bổ sung tính toán lưu lượng nước chữa cháy rồi mới ra văn bản thẩm định.
Trong lúc thi công, chủ xưởng muốn mở rộng kho vải sang một phần khu may để tiện nhập hàng mùa cao điểm. Nếu làm luôn, bức tường ngăn cháy đã thẩm định sẽ nằm sai chỗ và tải cháy của kho tăng lên. Đơn vị thiết kế khuyên điều chỉnh bản vẽ, nộp thẩm định điều chỉnh trước khi xây tiếp. Nhờ vậy đến bước nghiệm thu, hiện trường khớp với hồ sơ, cơ quan kiểm tra chỉ yêu cầu bổ sung biên bản thử áp lực đường ống trước khi chấp thuận. Cùng xưởng đó, nếu tự ý mở rộng kho rồi mới mời nghiệm thu, rất có thể phải đục dời tường hoặc lắp thêm hệ thống chữa cháy cho kho.
Trình tự gợi ý cho một công trình thuộc danh mục
Thứ tự dưới đây giúp hai thủ tục nối liền nhau thay vì làm rời rạc. Tên gọi từng bước có thể khác chút theo luồng dự án.
- Ngay khi có ý tưởng công năng và quy mô, hỏi đơn vị tư vấn thiết kế có chuyên môn PCCC xem công trình có thuộc danh mục phải thẩm định không.
- Lập hồ sơ thiết kế có giải pháp PCCC đầy đủ, nộp thẩm định theo phân cấp (trực tuyến hoặc trực tiếp).
- Nhận văn bản thẩm định, giao bộ hồ sơ đã đóng dấu cho nhà thầu thi công và giám sát; mọi thay đổi trong quá trình thi công phải qua đơn vị thiết kế đánh giá.
- Mua phương tiện PCCC có kiểm định; lưu đủ giấy chứng nhận kiểm định và tài liệu xuất xứ.
- Thi công, thử nghiệm từng hệ thống, lập biên bản nội bộ và bản vẽ hoàn công.
- Chủ đầu tư tổ chức nghiệm thu với các bên, sau đó đề nghị cơ quan Cảnh sát PCCC kiểm tra kết quả nghiệm thu.
- Khắc phục kiến nghị nếu có, nhận văn bản chấp thuận rồi mới đưa vào sử dụng; lập hồ sơ quản lý và phương án chữa cháy cho giai đoạn vận hành.
Thành phần hồ sơ chi tiết của từng thủ tục cần đối chiếu trên Cổng Dịch vụ công quốc gia; phần kỹ thuật sâu của thiết kế PCCC thuộc về đơn vị tư vấn có chứng chỉ.
Câu hỏi thường gặp
Có được nộp hồ sơ nghiệm thu PCCC khi chưa từng thẩm định thiết kế không?
Với công trình thuộc danh mục phải thẩm định, nghiệm thu dựa trên thiết kế đã được thẩm định nên thiếu bước trước thì không có căn cứ để chấp thuận bước sau. Trường hợp công trình đã xây mà chưa thẩm định, cần hỏi cơ quan Cảnh sát PCCC về hướng xử lý, thường là lập thiết kế cải tạo, thẩm định rồi thi công khắc phục.
Đã có giấy phép xây dựng thì có cần thẩm định thiết kế PCCC riêng không?
Giấy phép xây dựng và thẩm định PCCC là hai việc khác nhau, dù có thể liên thông hoặc lồng ghép ở một số luồng dự án. Có giấy phép xây dựng chưa chắc phần PCCC đã được xem xét đầy đủ. Bạn nên kiểm tra trong hồ sơ cấp phép có văn bản thẩm định PCCC hoặc ý kiến của cơ quan PCCC hay không.
Ai ký đề nghị kiểm tra nghiệm thu PCCC, chủ đầu tư hay nhà thầu?
Chủ đầu tư là người đề nghị, vì chủ đầu tư chịu trách nhiệm tổ chức nghiệm thu. Nhà thầu thi công, giám sát và thiết kế cung cấp hồ sơ, tham gia nghiệm thu nội bộ và có mặt khi cơ quan Công an kiểm tra. Hợp đồng với nhà thầu nên ghi rõ nghĩa vụ hỗ trợ đến khi có văn bản chấp thuận.
Nghiệm thu PCCC không đạt thì công trình có bị phạt ngay không?
Kết quả không đạt thường đi kèm văn bản yêu cầu khắc phục, chưa phải quyết định xử phạt. Nguy cơ bị xử phạt và tạm đình chỉ đến khi công trình đã đưa vào sử dụng mà chưa được chấp thuận nghiệm thu. Vì vậy đừng khai trương trước, dù chỉ "chạy thử" vài tuần.
Văn bản thẩm định thiết kế PCCC có hết hiệu lực nếu công trình chậm khởi công không?
Văn bản thẩm định gắn với hồ sơ thiết kế và quy chuẩn tại thời điểm thẩm định. Nếu công trình chậm lâu và quy chuẩn đã thay đổi, hoặc chủ đầu tư điều chỉnh thiết kế, có thể phải thẩm định điều chỉnh. Hỏi cơ quan đã thẩm định trước khi khởi công là cách chắc nhất.
Công trình nhỏ ngoài danh mục có nên tự mời cơ quan Công an kiểm tra không?
Có thể chủ động đề nghị hướng dẫn hoặc kiểm tra, nhất là khi bạn cần bằng chứng cho ngân hàng, chủ nhà hoặc bảo hiểm. Biên bản kiểm tra và kiến nghị khắc phục giúp bạn biết mình đang ở đâu. Với tình huống phức tạp như công trình cải tạo nhiều lần không rõ hồ sơ, nên nhờ đơn vị tư vấn PCCC khảo sát hiện trạng trước.