Cơ sở thuộc diện quản lý về PCCC phải chịu kiểm tra của cơ quan Công an theo kế hoạch định kỳ, và có thể bị kiểm tra đột xuất khi có dấu hiệu vi phạm, có phản ánh, phục vụ yêu cầu bảo đảm an toàn hoặc trong các đợt cao điểm. Song song, người đứng đầu cơ sở có nghĩa vụ tự kiểm tra thường xuyên. Tần suất kiểm tra định kỳ phụ thuộc mức độ nguy hiểm cháy nổ của cơ sở và được quy định trong nghị định hướng dẫn Luật PCCC và CNCH 2024.
Một buổi kiểm tra suôn sẻ không nhờ may mắn hay quan hệ. Nó đến từ việc cơ sở biết đoàn kiểm tra sẽ xem gì và đã tự soát những thứ đó trước. Bài này đi qua nội dung kiểm tra, người cần có mặt, cách đọc biên bản và những việc phải làm sau đó.
Ba hình thức kiểm tra và khác biệt giữa chúng
Người làm hành chính ở cơ sở hay lẫn tự kiểm tra với kiểm tra của cơ quan Công an, và lẫn định kỳ với đột xuất. Bảng dưới đặt ba hình thức cạnh nhau.
| Hình thức | Ai thực hiện | Khi nào | Kết quả | Lưu ý |
|---|---|---|---|---|
| Tự kiểm tra | Người đứng đầu cơ sở, người được giao phụ trách PCCC | Thường xuyên, theo quy định nội bộ và theo yêu cầu của luật | Sổ theo dõi, biên bản nội bộ | Là phần bắt buộc, không phải tuỳ chọn; đoàn kiểm tra sẽ xem sổ này |
| Kiểm tra định kỳ | Cơ quan Công an theo phân cấp quản lý | Theo kế hoạch, tần suất theo nhóm nguy hiểm cháy nổ | Biên bản kiểm tra, kiến nghị | Thường có thông báo trước |
| Kiểm tra đột xuất | Cơ quan Công an | Khi có dấu hiệu vi phạm, phản ánh, sự cố hoặc yêu cầu bảo đảm an toàn đặc biệt | Biên bản kiểm tra, có thể kèm biên bản vi phạm | Có thể không báo trước; đoàn phải xuất trình giấy tờ công tác |
Với kiểm tra đột xuất, bạn có quyền yêu cầu đoàn xuất trình giấy giới thiệu hoặc quyết định kiểm tra và thẻ công tác. Đây không phải gây khó dễ mà là phòng trường hợp người giả danh, vốn đã xảy ra ở nhiều nơi.
Đoàn kiểm tra thường xem những gì
Nội dung kiểm tra bám theo điều kiện an toàn PCCC mà cơ sở phải bảo đảm. Có thể chia thành hai phần: giấy tờ và hiện trường.
- Giấy tờ: văn bản thẩm định thiết kế và nghiệm thu nếu thuộc diện; hồ sơ quản lý PCCC; quy định, nội quy, sơ đồ thoát nạn; quyết định thành lập lực lượng PCCC cơ sở; giấy chứng nhận huấn luyện; phương án chữa cháy và biên bản thực tập; sổ theo dõi bảo dưỡng phương tiện; biên bản kiểm tra lần trước và kết quả khắc phục.
- Hiện trường – thoát nạn: lối thoát có thông thoáng, cửa có mở được theo chiều thoát, đèn chỉ dẫn và đèn sự cố có sáng.
- Hiện trường – điện: tủ điện, dây dẫn, thiết bị công suất lớn, ổ cắm nối dài, khu sạc xe điện.
- Hiện trường – chất cháy: cách sắp xếp hàng hoá, khoảng cách với nguồn nhiệt, kho chứa chất dễ cháy.
- Hiện trường – phương tiện: bình chữa cháy đủ số lượng, đúng loại, còn áp suất; hệ báo cháy và chữa cháy tự động có hoạt động; họng nước có nước, có lăng vòi.
- Con người: hỏi ngẫu nhiên một nhân viên cách báo cháy, dùng bình, hướng thoát nạn. Đây là phần nhiều cơ sở bất ngờ nhất.
Phần hỏi nhân viên phản ánh thực chất hơn mọi giấy tờ. Một cơ sở có đủ sổ sách nhưng nhân viên ca tối không biết bình chữa cháy để đâu sẽ nhận kiến nghị nặng hơn một cơ sở sổ sách sơ sài mà ai cũng thao tác được.
Chuẩn bị trước một buổi kiểm tra định kỳ
Khi nhận thông báo kiểm tra, cơ sở có thời gian chuẩn bị. Thay vì dọn dẹp bề ngoài, hãy đi theo trình tự sau.
- Mở biên bản kiểm tra lần trước, kiểm từng kiến nghị đã khắc phục chưa và có bằng chứng (ảnh, hoá đơn, biên bản nghiệm thu nội bộ) không.
- Cập nhật hồ sơ quản lý: danh sách lực lượng PCCC cơ sở theo nhân sự hiện tại, giấy chứng nhận huấn luyện còn hạn.
- Đi một vòng hiện trường theo đúng con đường đoàn sẽ đi: mở thử từng cửa thoát nạn, bấm thử nút báo cháy theo quy trình thử, bật thử đèn sự cố.
- Kiểm từng bình chữa cháy: kim đồng hồ ở vùng xanh, chốt và niêm còn, tem kiểm định còn, vị trí dễ lấy.
- Dời hàng hoá lấn lối đi, gỡ ổ cắm nối dài không cần thiết, sắp lại kho cho có khoảng cách.
- Chọn người có mặt: người đứng đầu hoặc người được uỷ quyền bằng văn bản, người phụ trách PCCC, người vận hành hệ thống kỹ thuật.
- Dặn nhân viên các ca trả lời trung thực, không đọc thuộc lòng; biết là biết, chưa biết thì ghi nhận để huấn luyện lại.
Đừng chuẩn bị bằng cách mua thêm bình chữa cháy để "đủ số" vào phút chót mà không kiểm định, hoặc tạm dọn kho sang chỗ khác rồi chuyển về sau buổi kiểm tra. Kiểm tra đột xuất lần sau sẽ thấy, và lúc đó vi phạm được đánh giá nặng hơn.
Biên bản kiểm tra: đọc kỹ trước khi ký
Biên bản kiểm tra ghi nhận tình trạng thực tế, những tồn tại phát hiện được và kiến nghị khắc phục, thường kèm thời hạn. Người đại diện cơ sở ký vào biên bản. Trước khi ký, hãy đọc từng dòng. Nếu có nội dung bạn cho là chưa đúng với thực tế, ví dụ ghi "không có sổ theo dõi" trong khi sổ đang nằm ở văn phòng khác, bạn có quyền ghi ý kiến của mình vào biên bản.
Biên bản kiểm tra khác với biên bản vi phạm hành chính. Biên bản kiểm tra có thể chỉ có kiến nghị, không có xử phạt. Khi phát hiện vi phạm thuộc diện xử phạt, đoàn có thể lập thêm biên bản vi phạm hành chính, và từ đó mới phát sinh quyết định xử phạt theo trình tự riêng. Việc phân biệt hai loại giúp bạn biết mình đang ở bước nào.
Giữ bản gốc hoặc bản sao biên bản trong hồ sơ quản lý. Đây là tài liệu đầu tiên đoàn kiểm tra lần sau sẽ hỏi, và cũng là tài liệu hữu ích khi làm việc với ngân hàng, bảo hiểm hoặc đối tác cần biết tình trạng PCCC của bạn.
Xử lý kiến nghị sau kiểm tra
Lập kế hoạch khắc phục ngay. Chép từng kiến nghị ra bảng: việc cần làm, người chịu trách nhiệm, hạn hoàn thành, chi phí dự kiến. Kiến nghị có thời hạn thì bám đúng hạn, đừng để sát ngày.
Ưu tiên việc liên quan tính mạng. Lối thoát nạn bị khoá, cầu thang bị chặn, hệ báo cháy tắt là những việc phải sửa trong ngày, không chờ tới hạn. Đây cũng là những vi phạm có thể dẫn tới tạm đình chỉ.
Báo cáo kết quả khắc phục. Nhiều kiến nghị yêu cầu cơ sở báo cáo kết quả. Gửi văn bản kèm ảnh trước và sau, hoá đơn, biên bản nghiệm thu nội bộ. Báo cáo rõ giúp lần kiểm tra sau nhẹ nhàng hơn.
Việc cần thời gian dài thì trao đổi. Có kiến nghị đòi cải tạo lớn, ví dụ bổ sung cầu thang thoát nạn hay hệ chữa cháy tự động. Nếu không thể làm xong trong thời hạn, hãy chủ động có văn bản giải trình, nêu lộ trình và biện pháp tạm thời bảo đảm an toàn trong lúc chờ.
Ví dụ giả định: buổi kiểm tra tại một siêu thị mini
Ví dụ giả định: một siêu thị mini ở Cần Thơ, diện tích bán hàng vừa phải, kho phía sau, thuộc diện cơ sở do Công an quản lý về PCCC. Đoàn kiểm tra định kỳ đến vào buổi sáng theo lịch đã báo. Giấy tờ khá đủ: hồ sơ quản lý, nội quy, danh sách lực lượng, giấy chứng nhận huấn luyện của quản lý cửa hàng. Đoàn ghi nhận phần này đạt.
Ra hiện trường, đoàn thấy cửa sau của kho, vốn là lối thoát nạn thứ hai, bị chặn bởi các thùng hàng nhập sớm chưa kịp xếp. Hai bình chữa cháy trong kho kim đồng hồ đã chạm vùng đỏ. Một nhân viên thu ngân ca sáng được hỏi cách dùng bình bột thì trả lời đúng; nhân viên kho mới vào làm hai tuần thì chưa biết vị trí nút báo cháy. Biên bản ghi ba kiến nghị: giải phóng lối thoát ngay, nạp sạc hoặc thay bình trong thời hạn, huấn luyện bổ sung cho nhân viên mới.
Cửa hàng dọn lối thoát ngay trong buổi, thay bình trong tuần, tổ chức buổi hướng dẫn nội bộ và gửi văn bản báo cáo kèm ảnh. Không có xử phạt, vì cơ sở không cố ý vi phạm và khắc phục nhanh. Điều đáng học là chỗ hổng nằm ở những việc hằng ngày như xếp hàng, nhân viên mới, chứ không phải ở giấy tờ.
Tự kiểm tra: phần việc bị xem nhẹ nhất
Luật PCCC và CNCH 2024 đặt trách nhiệm chính về an toàn của cơ sở lên người đứng đầu. Cơ quan Công an kiểm tra theo kế hoạch, có khi một năm một lần hoặc thưa hơn với cơ sở nguy hiểm thấp; khoảng thời gian còn lại, chỉ có tự kiểm tra giữ cho điều kiện an toàn không trôi đi.
Một chế độ tự kiểm tra hữu dụng không cần phức tạp. Hằng ngày, người đóng mở cửa kiểm tra lối thoát và tắt thiết bị điện không cần thiết. Hằng tuần, người phụ trách đi một vòng xem bình, đèn, hàng hoá. Hằng tháng hoặc theo quý, thử hệ thống theo hướng dẫn của nhà cung cấp và ghi sổ. Mỗi lần thay đổi nhân sự, cập nhật danh sách lực lượng và hướng dẫn người mới.
Sổ tự kiểm tra ghi trung thực, có cả những lần phát hiện lỗi và đã sửa, có giá trị hơn một cuốn sổ đẹp toàn chữ "bình thường". Đoàn kiểm tra có kinh nghiệm nhìn ra ngay sổ được ghi bù trong một buổi tối. Với tình huống tranh chấp sau kiểm tra, ví dụ không đồng ý với kết luận vi phạm, nên tìm hiểu kỹ quyền giải trình và khiếu nại theo trình tự, có luật sư hỗ trợ nếu cần.
Câu hỏi thường gặp
Cơ sở có quyền từ chối đoàn kiểm tra PCCC đột xuất không?
Khi đoàn có đủ giấy tờ công tác và quyết định hoặc giấy giới thiệu hợp lệ, cơ sở có nghĩa vụ phối hợp. Từ chối hoặc cản trở kiểm tra có thể bị xem là vi phạm. Quyền của bạn là được biết căn cứ kiểm tra, được xem giấy tờ của đoàn và được ghi ý kiến vào biên bản.
Người đứng đầu đi vắng thì ai ký biên bản kiểm tra?
Người được người đứng đầu uỷ quyền bằng văn bản có thể làm việc và ký. Nên chuẩn bị sẵn giấy uỷ quyền cho người phụ trách PCCC hoặc quản lý thường trực, đặc biệt ở cơ sở hoạt động nhiều ca. Không có ai đủ thẩm quyền có mặt thường làm buổi kiểm tra kéo dài hoặc phải hẹn lại.
Kiểm tra PCCC định kỳ bao lâu một lần?
Tần suất phụ thuộc nhóm cơ sở theo mức độ nguy hiểm cháy nổ và phân cấp quản lý, được quy định trong nghị định hướng dẫn hiện hành. Cơ sở nguy hiểm cao được kiểm tra dày hơn. Bạn có thể hỏi cơ quan Công an đang quản lý cơ sở mình thuộc nhóm nào để biết tần suất dự kiến.
Biên bản kiểm tra không ghi vi phạm có nghĩa là cơ sở hoàn toàn an toàn không?
Biên bản phản ánh những gì đoàn kiểm tra quan sát được trong thời gian có hạn. Nó là bằng chứng tốt về tình trạng tại thời điểm đó, không phải bảo đảm vĩnh viễn. Điều kiện an toàn có thể thay đổi ngay hôm sau khi hàng về đầy kho hoặc có người chặn lối thoát.
Đã khắc phục kiến nghị rồi có cần báo lại cho cơ quan Công an không?
Nếu biên bản yêu cầu báo cáo kết quả khắc phục thì phải báo. Kể cả khi không yêu cầu, gửi văn bản báo cáo kèm bằng chứng vẫn có lợi: hồ sơ của bạn ở cơ quan quản lý được cập nhật, và lần kiểm tra sau có căn cứ đối chiếu rõ ràng.
Có người tự xưng cán bộ PCCC đến bán bình chữa cháy và đòi kiểm tra thì làm sao?
Cơ quan Công an không bán phương tiện PCCC cho cơ sở trong khi kiểm tra. Hãy yêu cầu xuất trình giấy tờ công tác, có thể liên hệ Công an cấp xã để xác minh. Nếu đó là người giả danh, đừng ký giấy tờ hay thanh toán gì và báo cho cơ quan Công an.