Luật Điện ảnh 2022, có hiệu lực từ đầu năm 2023, thay cơ chế duyệt phim cũ bằng cơ chế phân loại phim theo độ tuổi người xem. Phim phổ biến tại rạp và nhiều địa điểm công cộng phải có giấy phép phân loại phim do cơ quan nhà nước cấp; phim phổ biến trên không gian mạng thì tổ chức, cá nhân phổ biến tự phân loại và tự chịu trách nhiệm. Cùng một bộ phim, đi kênh nào thì đi đường thủ tục đó.
Nhà phát hành phim độc lập, đơn vị tổ chức chiếu phim ngoài trời, doanh nghiệp làm nền tảng video thường lẫn giữa hai cơ chế này. Bài này giải thích các mức phân loại, ai cấp giấy phép, khi nào được tự phân loại, chiếu phim ở sự kiện, liên hoan thì cần gì, và những lỗi khiến phim bị yêu cầu dừng phổ biến.
Các mức phân loại phim theo Luật Điện ảnh 2022
Mức phân loại là thông tin bắt buộc hiển thị khi phổ biến phim. Bảng dưới tóm tắt ý nghĩa từng mức; tiêu chí chi tiết để xếp một phim vào mức nào do văn bản hướng dẫn quy định.
| Mức | Ý nghĩa | Người xem được phép | Lưu ý khi phổ biến |
|---|---|---|---|
| P | Phim được phổ biến đến người xem ở mọi độ tuổi | Mọi lứa tuổi | Vẫn phải hiển thị mức phân loại |
| K | Phim cho người xem dưới 13 tuổi với điều kiện xem cùng cha, mẹ hoặc người giám hộ | Trẻ dưới 13 tuổi có người lớn đi cùng | Rạp, nền tảng cần cơ chế nhắc người giám hộ |
| T13 | Phim cho người xem từ đủ 13 tuổi trở lên | Từ đủ 13 tuổi | Kiểm soát độ tuổi khi bán vé |
| T16 | Phim cho người xem từ đủ 16 tuổi trở lên | Từ đủ 16 tuổi | Kiểm soát độ tuổi khi bán vé |
| T18 | Phim cho người xem từ đủ 18 tuổi trở lên | Từ đủ 18 tuổi | Trên mạng phải có biện pháp xác thực độ tuổi |
| C | Phim không được phép phổ biến | Không ai | Không chiếu, không phát dưới bất kỳ hình thức nào |
Mức phân loại đi cùng nghĩa vụ của bên phổ biến: rạp phải kiểm tra tuổi khán giả với phim có giới hạn độ tuổi, nền tảng trực tuyến phải có biện pháp kỹ thuật để người chưa đủ tuổi không truy cập phim không phù hợp. Cách kiểm cụ thể nên đối chiếu văn bản hướng dẫn hiện hành.
Phim chiếu rạp: giấy phép phân loại do ai cấp
Phim phổ biến tại rạp, tại địa điểm chiếu phim công cộng phải có giấy phép phân loại phim. Thẩm quyền chính thuộc Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch, công việc chuyên môn do cơ quan quản lý điện ảnh của bộ đảm nhận, có hội đồng thẩm định và phân loại phim. Luật cũng cho phép giao một phần thẩm quyền cấp giấy phép phân loại cho địa phương khi đáp ứng điều kiện; phạm vi giao cụ thể bạn nên tra trên Cổng Dịch vụ công quốc gia.
Hồ sơ đề nghị cấp giấy phép phân loại thường gồm đơn đề nghị, bản phim, kịch bản hoặc bản phụ đề, giấy tờ chứng minh quyền phổ biến phim tại Việt Nam như hợp đồng mua bản quyền với phim nhập khẩu. Phim có lời thoại tiếng nước ngoài cần bản dịch. Kết quả có thể là cấp giấy phép với một mức phân loại, đề nghị cắt, sửa một số cảnh để đạt mức thấp hơn, hoặc xếp mức C.
Nhà phát hành nên dự kiến mức phân loại từ khi mua phim, vì mức T18 thu hẹp đáng kể lượng khán giả và giờ chiếu. Nếu muốn phim đạt mức thấp hơn, chủ động cắt sửa trước khi nộp thường nhanh hơn chờ hội đồng yêu cầu.
Phim trên không gian mạng: tự phân loại không có nghĩa là tự do
Với phim phổ biến trên nền tảng trực tuyến, Luật Điện ảnh 2022 giao cho tổ chức, cá nhân phổ biến phim tự phân loại theo tiêu chí do nhà nước ban hành, hiển thị mức phân loại và chịu trách nhiệm về kết quả đó. Đây là cơ chế hậu kiểm: cơ quan quản lý không duyệt từng phim trước, nhưng có quyền yêu cầu điều chỉnh mức phân loại, gỡ phim và xử lý khi phát hiện vi phạm.
Bên phổ biến phim trên mạng còn có những nghĩa vụ đi kèm: đáp ứng điều kiện của tổ chức phổ biến phim, có biện pháp kiểm soát độ tuổi và cảnh báo, thực hiện thông báo hoặc báo cáo theo quy định, gỡ phim theo yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền trong thời hạn ngắn. Nền tảng nước ngoài cung cấp phim cho người xem tại Việt Nam cũng thuộc phạm vi điều chỉnh.
Người làm phim độc lập đăng phim ngắn lên kênh video cá nhân thường không nghĩ mình là “tổ chức phổ biến phim”, nhưng khi kênh có thu tiền và phát phim thường xuyên, câu hỏi về nghĩa vụ phân loại bắt đầu đặt ra. Ít nhất, hãy tự gắn mức độ tuổi phù hợp với nội dung và dùng công cụ giới hạn độ tuổi của nền tảng.
Chiếu phim ở sự kiện, liên hoan, trường học
Chiếu phim ngoài trời, chiếu phim cộng đồng. Phim chiếu ở địa điểm công cộng cho đông người xem nhìn chung phải là phim đã có giấy phép phân loại hoặc đã được phép phổ biến. Đơn vị tổ chức nên giữ bản sao giấy phép của phim và chỉ chọn phim có mức phù hợp với khán giả dự kiến.
Liên hoan phim, tuần phim. Phim tham dự liên hoan, tuần phim có thể được xem xét theo cơ chế riêng của sự kiện đó, gắn với việc cơ quan có thẩm quyền cho phép tổ chức. Phim chưa có giấy phép phân loại chỉ được chiếu trong khuôn khổ đã được cho phép.
Chiếu phim trong trường học, thư viện. Hoạt động giáo dục cũng nên chọn phim có mức phân loại phù hợp với độ tuổi học sinh. Phim nước ngoài chưa phát hành tại Việt Nam cần được kiểm tra quyền chiếu và tình trạng phân loại.
Chiếu phim tại quán cà phê, nhà hàng. Mở phim cho khách xem tại cơ sở kinh doanh có thể bị xem là phổ biến phim nơi công cộng, đồng thời đụng tới quyền tác giả của nhà sản xuất phim. Mua tài khoản xem phim cá nhân không cho phép chiếu công cộng.
Phim quảng cáo, phim doanh nghiệp. Phim giới thiệu doanh nghiệp chiếu tại hội chợ, hội nghị có tính chất khác phim truyện; phim quảng cáo còn chịu quy định về quảng cáo. Khi phân vân, hỏi cơ quan văn hoá cấp tỉnh trước khi chiếu.
Những lỗi khiến phim bị yêu cầu dừng phổ biến
Lỗi thứ nhất là hiển thị sai hoặc không hiển thị mức phân loại. Rạp in mức phân loại trên vé nhưng không ghi trên áp phích, nền tảng trực tuyến để mức mặc định cho cả kho phim, trailer của phim T18 chạy trước phim hoạt hình. Những sai sót này nghe nhỏ nhưng là căn cứ trực tiếp để xử lý, vì mục đích chính của cơ chế phân loại là bảo vệ người xem nhỏ tuổi.
Lỗi thứ hai là bản phim chiếu khác bản đã được cấp giấy phép. Nhà phát hành nhận yêu cầu cắt một số cảnh để đạt mức T16, nhưng bản chiếu ở vài rạp hay bản đưa lên nền tảng vẫn là bản đầy đủ. Khi có phản ánh, cơ quan quản lý đối chiếu bản chiếu với bản đã thẩm định.
Lỗi thứ ba là nội dung thuộc diện cấm phổ biến theo Luật Điện ảnh, như nội dung xuyên tạc lịch sử, vi phạm chủ quyền quốc gia, kích động bạo lực, có hình ảnh bản đồ không đúng. Nhiều phim nước ngoài bị dừng chiếu vì một khung hình bản đồ, kể cả khi đã được cấp phép trước đó, vì cơ quan quản lý có quyền thu hồi giấy phép khi phát hiện vi phạm sau.
Lỗi thứ tư thuộc về quyền: phim phát trên nền tảng khi hợp đồng bản quyền chỉ cho chiếu rạp, hoặc đã hết thời hạn. Đây là tranh chấp với chủ sở hữu quyền, nhưng thường đi kèm việc phim bị gỡ. Mức xử phạt cụ thể cho từng lỗi bạn tra trong văn bản xử phạt vi phạm hành chính lĩnh vực văn hoá hiện hành.
Phim nhập khẩu và phim quay tại Việt Nam
Doanh nghiệp nhập khẩu phim để phát hành tại rạp phải có quyền phát hành hợp pháp tại Việt Nam và làm thủ tục phân loại trước khi chiếu. Phần hải quan, thuế với phim nhập khẩu là việc riêng; điểm cần nhớ ở góc văn hoá là phim chưa có giấy phép phân loại thì chưa được chiếu, kể cả suất chiếu sớm cho báo chí hay khách mời nếu không thuộc trường hợp được phép.
Với sản xuất phim trong nước, Luật Điện ảnh 2022 đã bỏ yêu cầu giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh sản xuất phim mà trước đây doanh nghiệp phải có; doanh nghiệp đăng ký ngành nghề phù hợp là có thể sản xuất. Tuy vậy, quay ở địa điểm công cộng, khu vực có quy định riêng vẫn cần xin phép nơi quản lý địa điểm đó, và đoàn làm phim nước ngoài sang Việt Nam quay có thủ tục riêng thông qua đơn vị cung cấp dịch vụ sản xuất phim được cấp phép.
Quay bằng thiết bị bay không người lái, quay ở khu vực quân sự, biên giới, di tích là những trường hợp cần thêm giấy phép chuyên ngành. Đoàn phim nên lập danh sách địa điểm sớm và kiểm tra từng nơi.
Lộ trình gợi ý cho nhà phát hành phim độc lập
Các bước dưới đây giúp một đơn vị nhỏ đưa phim ra rạp và lên nền tảng mà không bị kẹt thủ tục. Thời hạn từng bước cần đối chiếu quy định hiện hành.
- Rà quyền: hợp đồng sản xuất hoặc mua bản quyền ghi rõ lãnh thổ Việt Nam, hình thức rạp, trực tuyến, truyền hình và thời hạn.
- Tự đánh giá nội dung theo tiêu chí phân loại, dự kiến mức mong muốn và các cảnh có thể bị yêu cầu cắt sửa.
- Chuẩn bị bản phim, phụ đề tiếng Việt, kịch bản hoặc bản dịch lời thoại, giấy tờ quyền.
- Nộp hồ sơ đề nghị cấp giấy phép phân loại cho phim chiếu rạp; xử lý yêu cầu sửa nếu có.
- Thoả thuận với rạp về giờ chiếu phù hợp mức phân loại và cách kiểm tra tuổi khán giả.
- Khi đưa lên nền tảng, giữ mức phân loại thống nhất với giấy phép hoặc tự phân loại theo tiêu chí, hiển thị rõ trên trang phim.
Nếu cần đối chiếu nhanh hồ sơ từng loại giấy phép trong lĩnh vực điện ảnh và biểu diễn, bạn có thể tra trên GiayPhep.com.
Câu hỏi thường gặp
Phim T18 có được chiếu trên nền tảng trực tuyến không?
Được, nếu không thuộc mức C, nhưng bên phổ biến phải hiển thị mức phân loại và có biện pháp kỹ thuật kiểm soát độ tuổi để người dưới 18 tuổi không xem được. Cách xác thực cụ thể cần đối chiếu văn bản hướng dẫn hiện hành.
Ai cấp giấy phép phân loại phim chiếu rạp?
Thẩm quyền chính thuộc Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch, qua cơ quan quản lý điện ảnh và hội đồng phân loại. Luật cho phép giao một phần thẩm quyền cho địa phương đủ điều kiện. Bạn nên tra thủ tục trên Cổng Dịch vụ công quốc gia.
Mức K khác mức P thế nào?
Mức P cho mọi lứa tuổi. Mức K dành cho người xem dưới 13 tuổi với điều kiện xem cùng cha, mẹ hoặc người giám hộ, nghĩa là phim có những yếu tố trẻ nhỏ cần người lớn giải thích hoặc đồng hành khi xem.
Chiếu phim cho khách ở quán cà phê có cần xin phép không?
Mở phim cho khách xem tại cơ sở kinh doanh có thể là phổ biến phim nơi công cộng và cũng đụng tới quyền tác giả. Tài khoản xem phim cá nhân không cho phép chiếu công cộng. Bạn nên thoả thuận quyền với bên phát hành và hỏi cơ quan văn hoá.
Doanh nghiệp sản xuất phim có cần giấy chứng nhận đủ điều kiện không?
Luật Điện ảnh 2022 đã bỏ yêu cầu giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh sản xuất phim mà trước đây phải có. Doanh nghiệp đăng ký ngành nghề phù hợp là có thể sản xuất, nhưng quay ở địa điểm có quy định riêng vẫn phải xin phép.
Phim bị xếp mức C thì làm gì được?
Phim mức C không được phổ biến dưới bất kỳ hình thức nào tại Việt Nam. Bên đề nghị có thể chỉnh sửa nội dung rồi nộp lại để được xem xét, hoặc khiếu nại theo thủ tục hành chính nếu cho rằng việc phân loại chưa đúng.