Quy định khuyến mại không thay đổi chỉ vì chương trình diễn ra trên mạng: ai bỏ lợi ích ra để thúc đẩy bán hàng hoá của mình thì người đó là thương nhân thực hiện khuyến mại và chịu trách nhiệm về thủ tục, giới hạn giá trị, cách trình bày. Cái khó trên sàn thương mại điện tử là có nhiều bên cùng góp vào một mức giá cuối: người bán giảm giá, sàn phát mã, đơn vị thanh toán hoàn tiền, người có ảnh hưởng tặng thêm quà. Mỗi phần lợi ích lại có chủ riêng.
Bài này giúp người bán và người làm truyền thông tách bạch các lớp đó, theo Luật Thương mại, nghị định về khuyến mại (đã sửa đổi năm 2024) và khung thương mại điện tử đang chuyển lên luật. Ngưỡng thủ tục, thời hạn nộp và hình thức cụ thể bạn đối chiếu văn bản hiện hành; quy chế của từng sàn là thoả thuận dân sự giữa bạn và sàn, không thay thế được quy định của nhà nước.
Ai là chủ của từng lớp lợi ích
Một đơn hàng trên sàn có thể chồng nhiều lớp khuyến mại. Bảng dưới gợi ý cách xác định người chịu trách nhiệm theo nguyên tắc "ai bỏ lợi ích, vì hàng của ai".
| Lớp lợi ích | Ai bỏ ra | Thường được coi là | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Giảm giá sản phẩm trong gian hàng | Người bán | Khuyến mại của người bán | Người bán lo thủ tục, giới hạn giảm giá |
| Mã giảm giá của gian hàng | Người bán | Khuyến mại của người bán | Điều kiện dùng mã phải rõ |
| Mã giảm giá toàn sàn | Sàn, có khi người bán đồng tài trợ | Tuỳ thoả thuận: sàn khuyến mại hoặc dịch vụ khuyến mại cho người bán | Cần đọc kỹ thoả thuận tham gia chương trình |
| Hoàn tiền của ví, ngân hàng | Tổ chức thanh toán | Ưu đãi của tổ chức đó cho dịch vụ của họ | Người bán thường không phải làm thủ tục cho lớp này |
| Quà tặng khi xem phát trực tiếp | Người bán hoặc người dẫn | Khuyến mại tặng hàng hoặc may rủi | Bốc thăm ngẫu nhiên là may rủi |
Khi chưa rõ, hãy hỏi ngược: nếu chương trình bị kiểm tra, ai sẽ phải trình chứng từ chứng minh nguồn của lợi ích đó? Người đó thường là thương nhân thực hiện khuyến mại.
Người bán trên sàn: thủ tục không do sàn làm hộ
Nhiều người bán nghĩ sàn đã có giấy phép, đã đăng ký đủ thứ, nên chương trình giảm giá trong gian hàng không cần làm gì. Thực tế, giấy tờ của sàn là để sàn được hoạt động như nền tảng; còn chương trình khuyến mại cho hàng hoá của người bán là việc của người bán. Nếu hình thức và giá trị thuộc diện phải thông báo, người bán nộp cho cơ quan công thương theo quy định hiện hành, cũng như khi khuyến mại tại cửa hàng.
Điểm đặc thù của thương mại điện tử là phạm vi địa lý. Chương trình trên sàn bán cho khách ở mọi tỉnh, nên câu hỏi "thông báo ở đâu" khác với cửa hàng một địa điểm. Quy định từng thời kỳ đã có hướng dẫn riêng cho khuyến mại trực tuyến, chẳng hạn nộp tại nơi thương nhân đặt trụ sở hoặc qua hệ thống trực tuyến chung; bạn đối chiếu văn bản hiện hành trước khi nộp.
Người bán cũng phải giữ đúng nguyên tắc trình bày: giá gạch ngang phải là giá đã bán thật, điều kiện dùng mã phải hiện ngay cạnh mã chứ không chỉ trong trang điều khoản, số lượng có hạn thì ghi rõ. Sàn có thể gỡ sản phẩm vi phạm theo quy chế, nhưng trách nhiệm trước pháp luật vẫn thuộc người bán.
Những chương trình trên mạng xã hội hay bị xếp sai
Bốc thăm tặng quà cho người bình luận, chia sẻ. Chọn ngẫu nhiên người trúng trong số người tham gia, dù không bắt mua hàng, thường có dấu hiệu của khuyến mại mang tính may rủi khi mục đích là quảng bá hàng hoá. Hình thức này có yêu cầu thủ tục chặt hơn các hình thức khác, kể cả cơ cấu giải và cách xác định người trúng công khai.
Cuộc thi ảnh, thi video nhận quà. Nếu người thắng được chọn theo tiêu chí, có ban giám khảo, đó gần với hình thức thi có giải thưởng; phải có thể lệ rõ ràng về tiêu chí, quyền sử dụng tác phẩm dự thi, cách công bố kết quả.
Giá chớp nhoáng khi phát trực tiếp. Giảm giá trong vài phút phát trực tiếp vẫn là giảm giá. Lỗi hay gặp là công bố "giá chỉ có hôm nay" nhưng ngày nào cũng vậy, hoặc giá gạch ngang chưa từng được bán.
Tặng quà khi khách nhắn tin, theo dõi trang. Tặng quà có điều kiện tương tác là một hình thức tặng hàng; quà vẫn phải hợp pháp, có nguồn gốc, đúng giới hạn nếu gắn với việc mua.
Người có ảnh hưởng tự tặng quà cho người xem. Nếu người có ảnh hưởng nhận tiền hoặc hàng từ nhãn hàng để tổ chức, nhãn hàng thường vẫn là người khuyến mại. Hợp đồng nên ghi rõ ai làm thủ tục và ai mua quà.
Chuẩn bị một chương trình khuyến mại trực tuyến
Các bước dưới đây giúp người bán trên sàn hoặc trên mạng xã hội chuẩn bị gọn trong một lần.
- Liệt kê mọi lớp lợi ích khách nhận được và ai bỏ ra từng lớp.
- Với lớp của bạn, gọi đúng tên hình thức khuyến mại và kiểm giới hạn giá trị theo văn bản hiện hành.
- Đọc thoả thuận tham gia chương trình của sàn: phần đồng tài trợ mã giảm giá có được coi là khuyến mại của bạn không, sàn có làm thủ tục cho phần đó không.
- Viết thể lệ ngắn, ghim ở vị trí khách dễ thấy: thời gian, sản phẩm áp dụng, điều kiện, số lượng, cách nhận quà, cách xác định người trúng nếu có bốc thăm.
- Làm thủ tục với cơ quan công thương nếu thuộc diện, đủ thời hạn trước khi chạy.
- Lưu bằng chứng: ảnh chụp trang sản phẩm, thể lệ, danh sách người nhận quà, bản ghi buổi phát trực tiếp.
Phần thuế của hàng khuyến mại, hàng tặng trên sàn bạn tra ở các trang thuế chuyên sâu; ở đây chỉ nói thủ tục khuyến mại.
Sàn tự tổ chức đợt khuyến mại lớn
Trong các ngày mua sắm lớn, sàn thường phát mã giảm giá toàn sàn, tặng phiếu vận chuyển, đồng thời kêu gọi người bán đăng ký tham gia với mức giảm tối thiểu. Về pháp lý, có hai lớp tách biệt. Lớp do sàn bỏ tiền là chương trình của sàn; sàn chịu trách nhiệm thủ tục và thể lệ cho lớp này. Lớp người bán cam kết giảm để được lên trang chương trình là khuyến mại của người bán, dù sàn đặt ra điều kiện tham gia.
Rắc rối thường đến khi sàn yêu cầu người bán giảm sâu trong khi người bán lại phải tuân thủ trần giảm giá. Nếu chương trình nằm trong đợt khuyến mại tập trung do nhà nước quyết định, trần có thể được nới; ngoài khung đó, người bán không nên giảm vượt giới hạn chỉ vì sàn yêu cầu. Khi được mời tham gia, hãy hỏi sàn chương trình có thuộc đợt tập trung hay không và giữ lại văn bản trả lời.
Một điểm nữa: Luật Thương mại điện tử mới đặt thêm nghĩa vụ cho nền tảng về minh bạch thông tin khuyến mại, kiểm soát người bán và xử lý phản ánh. Chi tiết hướng dẫn đang được ban hành dần, người bán nên theo dõi thông báo của sàn và của Bộ Công Thương.
Khi khách khiếu nại khuyến mại trên mạng
Khiếu nại phổ biến là mã giảm giá không dùng được, quà không gửi kèm, người trúng thưởng không nhận được giải. Trên sàn, khách thường khiếu nại qua hệ thống của sàn trước; người bán nên trả lời theo thể lệ đã công bố, kèm ảnh chụp điều kiện. Nếu lỗi thuộc về mình, thực hiện đúng cam kết và ghi nhận cách sửa; lỗi kỹ thuật của sàn thì đề nghị sàn xác nhận bằng văn bản.
Với chương trình bốc thăm, hãy công bố kết quả kèm cách chọn đã nêu trong thể lệ, liên hệ người trúng qua kênh chính thức và hẹn thời hạn nhận giải. Kẻ gian thường lập trang giả mạo để nhắn tin báo trúng thưởng rồi đòi phí nhận quà; một dòng cảnh báo trong thể lệ rằng bạn không bao giờ thu phí nhận giải sẽ giúp khách tránh bị lừa và giảm khiếu nại oan cho bạn.
Trên mạng xã hội, khiếu nại công khai lan rất nhanh. Câu trả lời nên ngắn, đúng sự thật, không công kích khách, không lặp lại những lời quảng cáo chưa được phép. Khi tranh chấp có giá trị lớn hoặc có dấu hiệu bị tố cáo khuyến mại gian dối, nên hỏi luật sư trên AI Cố Vấn trước khi đăng phản hồi.
Cá nhân bán hàng chưa đăng ký kinh doanh thì sao
Rất nhiều người bán trên mạng xã hội là cá nhân, chưa đăng ký hộ kinh doanh. Quy định khuyến mại viết cho thương nhân, nên có người cho rằng mình đứng ngoài. Cách hiểu này nguy hiểm theo hai hướng. Một là, bán hàng thường xuyên, có tổ chức, có doanh thu đáng kể thì nghĩa vụ đăng ký kinh doanh có thể đã phát sinh; tổ chức khuyến mại rầm rộ chỉ làm hoạt động kinh doanh lộ rõ hơn. Hai là, dù chưa đăng ký, những nguyên tắc cơ bản như không gian dối, quà phải hợp pháp, thể lệ phải được thực hiện vẫn được pháp luật bảo vệ người tiêu dùng áp dụng.
Nếu đang bán đều đặn và muốn làm khuyến mại lớn, đó thường là lúc nên tính chuyện đăng ký hộ kinh doanh hoặc doanh nghiệp, để làm thủ tục khuyến mại đúng tên và có chứng từ cho quà tặng. Phần thủ tục đăng ký hộ kinh doanh và việc chuyển lên doanh nghiệp có bài riêng trên trang; phần thuế của người bán hàng trên mạng bạn tra ở cụm thuế.
Câu hỏi thường gặp
Bán hàng trên sàn có phải tự thông báo khuyến mại không?
Nếu chương trình do bạn bỏ lợi ích cho hàng hoá của mình và thuộc diện phải thông báo theo quy định hiện hành, bạn là người làm thủ tục. Sàn chỉ làm thủ tục cho phần khuyến mại do sàn bỏ tiền. Đọc kỹ thoả thuận tham gia chương trình để biết phần nào của ai.
Bốc thăm tặng quà trên trang cá nhân có cần đăng ký không?
Chọn ngẫu nhiên người nhận quà nhằm quảng bá hàng hoá có dấu hiệu khuyến mại mang tính may rủi, hình thức có thủ tục chặt. Ngưỡng giá trị được miễn hoặc phải đăng ký thay đổi theo văn bản, bạn đối chiếu với cơ quan công thương trước khi tổ chức.
Giá gạch ngang trên sàn phải là giá nào?
Giá gạch ngang nên là giá bán thực tế của sản phẩm ngay trước chương trình, có thể chứng minh bằng lịch sử bán hàng. Đặt giá cao chưa từng bán để gạch đi là cách trình bày dễ bị coi là gây nhầm lẫn và có thể bị sàn hạ sản phẩm.
Sàn yêu cầu giảm sâu hơn trần cho phép thì làm sao?
Hỏi sàn chương trình có thuộc đợt khuyến mại tập trung được nới trần hay không, và giữ văn bản trả lời. Ngoài khung đó, người bán vẫn phải tự tuân thủ giới hạn, vì trách nhiệm pháp lý của khuyến mại trên hàng của bạn thuộc về bạn.
Người có ảnh hưởng tặng quà khi phát trực tiếp cho nhãn hàng thì ai chịu trách nhiệm?
Thông thường nhãn hàng là người bỏ lợi ích để quảng bá hàng của mình nên là thương nhân khuyến mại. Người có ảnh hưởng có trách nhiệm thực hiện đúng thể lệ và nội dung quảng cáo. Hợp đồng nên phân định rõ thủ tục, quà, cách chọn người nhận.